Những ngày cuối năm, tại các làng làm miến dong ở Ngọc Lặc, Thạch Thành, Cẩm Thủy, không khí sản xuất trở nên rộn ràng, khẩn trương. Từ sáng sớm, các hộ dân đã bắt tay vào công việc, mau chóng để kịp hàng gửi đi cho khách để có thêm khoản thu mong một năm ăn Tết sung túc.
Theo người dân địa phương, đây là thời điểm bận rộn nhất trong năm. Nhu cầu tiêu thụ miến dong dịp Tết luôn tăng cao bởi đây là thực phẩm quen thuộc trong mâm cỗ truyền thống của nhiều gia đình. Chính vì vậy, từ đầu tháng Chạp, các cơ sở đã chủ động tăng sản lượng, huy động thêm nhân công trong gia đình để kịp tiến độ đơn hàng.
Người rửa, xay củ dong riềng; người khuấy bột, tráng bánh, kéo sợi rồi mang miến ra phơi. Sân nhà, lối đi, những khoảng đất trống đều được tận dụng để phơi miến, tạo nên hình ảnh quen thuộc của làng nghề mỗi khi Tết đến gần.
Bà Đỗ Thị Huyên (50 tuổi, trú tại thôn Tô, xã Cẩm Thạch), cho biết: “vào vụ Tết, mỗi ngày gia đình có thể sản xuất gấp đôi, thậm chí gấp ba so với ngày thường. Miến làm ra đến đâu đều được thương lái thu mua đến đó hoặc đặt hàng từ trước. Dù công việc vất vả, phải làm xuyên ngày, xuyên đêm, nhưng bà con ai cũng phấn khởi vì có thêm thu nhập trang trải chi tiêu cuối năm.
Nguyên liệu chính để làm miến dong là củ dong riềng, được trồng nhiều tại các địa phương miền núi và trung du của Thanh Hóa. Sau khi thu hoạch, dong riềng được rửa sạch, xay nhuyễn, lọc lấy tinh bột. Công đoạn này đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm để bột đạt độ mịn, trắng và không lẫn tạp chất. Tinh bột sau đó được ủ, khuấy và tráng thành bánh mỏng, rồi cắt hoặc kéo thành sợi miến.
Dù đã có sự hỗ trợ của máy móc ở một số khâu, nhiều công đoạn quan trọng vẫn được người dân thực hiện thủ công. Theo bà con, chính cách làm truyền thống kết hợp với việc phơi miến hoàn toàn bằng nắng tự nhiên đã tạo nên sợi miến dong trong, dai, có hương vị đặc trưng, được người tiêu dùng ưa chuộng.
Người dân luôn theo dõi thời tiết để tranh thủ phơi miến nhanh khô, đảm bảo chất lượng. Nếu gặp mưa hoặc trời âm u, tiến độ sản xuất có thể bị chậm lại, ảnh hưởng đến việc giao hàng. Vì vậy, thời tiết thuận lợi những ngày giáp Tết được xem là yếu tố quan trọng giúp người dân yên tâm sản xuất.
Nghề làm miến dong không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định mà còn tạo việc làm cho nhiều lao động nông thôn, nhất là người lớn tuổi và phụ nữ. Vào vụ Tết, nhiều hộ có thêm vài triệu đến hàng chục triệu đồng, góp phần cải thiện đời sống và có điều kiện đón Tết đầy đủ hơn.
Bên cạnh giá trị kinh tế, nghề làm miến dong còn gắn liền với nét văn hóa truyền thống của vùng quê phía Tây xứ Thanh. Nhiều gia đình có nghề làm miến đã duy trì qua nhiều thế hệ.
Theo chính quyền địa phương, những năm gần đây, nghề làm miến dong tiếp tục được quan tâm, khuyến khích phát triển theo hướng giữ gìn chất lượng truyền thống gắn với đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Đây được xem là hướng đi giúp sản phẩm miến dong của Thanh Hóa ngày càng có chỗ đứng trên thị trường, nhất là trong dịp Tết Nguyên đán.
