Sau gần 15 năm thi hành, Luật Đo lường năm 2011 đang đứng trước yêu cầu cấp bách phải sửa đổi, bổ sung nhằm thích ứng với sự phát triển nhanh chóng của khoa học - công nghệ và quá trình chuyển đổi số diễn ra sâu rộng trong mọi lĩnh vực.
Việc sửa luật không chỉ để cập nhật kỹ thuật, mà còn hướng tới lấp đầy những khoảng trống pháp lý liên quan đến đo lường số, hạ tầng dữ liệu, qua đó bảo đảm hiệu lực quản trị nhà nước, an toàn xã hội và sự tương thích với các chuẩn mực quốc tế.
Khi được ban hành, Luật Đo lường đã tạo lập khuôn khổ pháp lý quan trọng cho hoạt động đo lường, góp phần bảo đảm tính chính xác, thống nhất của các phép đo trong đời sống kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đã thay đổi căn bản. Đo lường không còn chỉ là câu chuyện “đo đúng” theo phương thức truyền thống, mà ngày càng gắn chặt với dữ liệu số, thuật toán, phần mềm và yêu cầu truy xuất nguồn gốc, thừa nhận lẫn nhau trong môi trường số hóa.
Thực tiễn cho thấy, nhiều quy định hiện hành vẫn được xây dựng trên nền tảng đo lường cổ điển, chưa bao quát đầy đủ các hình thức đo lường mới phát sinh trong nền kinh tế số. Trong khi đó, quản trị quốc gia ngày càng dựa trên dữ liệu, đòi hỏi đo lường phải được nhìn nhận như một công cụ quản trị quan trọng, không chỉ phục vụ sản xuất - kinh doanh mà còn trực tiếp liên quan đến xử lý vi phạm, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.
Từ góc độ thực thi, đại diện Trung tâm Kiểm định thuộc Cục Công nghiệp an ninh (Bộ Công an) cho rằng nhiều nhóm phương tiện đo có tác động trực tiếp đến an toàn xã hội cần được quản lý chặt chẽ hơn. Trước mắt là các phương tiện đo nồng độ cồn, đo tốc độ phương tiện giao thông, sau đó mở rộng dần sang các nhóm đo liên quan đến an toàn, môi trường và kỹ thuật. Theo đại diện này, đo lường hiện đại phải bảo đảm không chỉ độ chính xác, mà còn có căn cứ pháp lý, khả năng truy xuất và được thừa nhận trong hệ thống quản lý.
Từ yêu cầu đó, việc sửa Luật Đo lường cần xác định rõ danh mục các phương tiện đo ưu tiên quản lý, dựa trên tiêu chí tần suất sử dụng cao, mức độ tác động đến an toàn xã hội và yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt. Cùng với đó, cần bổ sung quy định về hạ tầng dữ liệu đo lường để tạo cơ sở pháp lý cho việc phát triển hạ tầng số và xây dựng cơ sở dữ liệu đo lường quốc gia, kết nối liên thông với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, phục vụ cải cách hành chính và số hóa quản lý nhà nước.
Đồng quan điểm về sự thiếu hụt quy định đối với đo lường số, đại diện Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Ninh Bình cho rằng, để phù hợp với giai đoạn phát triển mới, Luật cần đặt ra yêu cầu rõ ràng đối với các yếu tố công nghệ như thuật toán, dữ liệu và phần mềm được sử dụng trong hoạt động đo lường. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để kiểm soát tính chính xác của các phép đo dựa trên công nghệ số, đồng thời nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy của kết quả đo.
Bên cạnh nội dung chuyên môn, vấn đề phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước về đo lường cũng được đánh giá là một điểm nghẽn cần tháo gỡ. Việc sửa luật cần làm rõ hơn thẩm quyền và trách nhiệm của chính quyền địa phương, đặc biệt là UBND các cấp, trong công tác quản lý, thanh tra, kiểm tra hoạt động đo lường trên địa bàn, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Từ thực tiễn triển khai, các ý kiến đề xuất tập trung vào việc sửa đổi, bổ sung một số điều trọng yếu của Luật Đo lường năm 2011. Trong đó, phạm vi điều chỉnh cần được mở rộng để bao quát các hoạt động đo lường phục vụ quản trị quốc gia và đo lường số, bao gồm các yếu tố liên quan đến thuật toán, dữ liệu và phần mềm.
Chính sách của Nhà nước về đo lường cũng cần được cập nhật theo hướng làm rõ vai trò của đo lường số, xây dựng cơ sở dữ liệu đo lường quốc gia và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các dịch vụ đo lường quốc tế, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy hội nhập.
Đáng chú ý, sự thiếu thống nhất giữa các quy định về thanh tra đo lường sau khi Luật Thanh tra năm 2025 có hiệu lực cũng đặt ra yêu cầu rà soát, điều chỉnh. Việc Điều 50 của Luật Đo lường bị bãi bỏ trong khi Điều 51 vẫn tồn tại cho thấy cần làm rõ lại thẩm quyền thanh tra, kiểm tra, bảo đảm đồng bộ với pháp luật hiện hành và thực tiễn quản lý.
