Việt Nam siết chặt quy định an toàn khi lựa chọn địa điểm xây dựng nhà máy điện hạt nhân

Trong bối cảnh Việt Nam từng bước tái khởi động lộ trình phát triển điện hạt nhân, vấn đề lựa chọn địa điểm xây dựng nhà máy được đặt lên hàng đầu với những yêu cầu an toàn đặc biệt khắt khe. Bộ Khoa học và Công nghệ mới đây đã ban hành Thông tư 02, hướng dẫn các tiêu chí đánh giá an toàn hạt nhân ở giai đoạn tiền khả thi, làm cơ sở cho việc quyết định chủ trương đầu tư các dự án nhà máy điện hạt nhân.

Thông tư này là văn bản hợp nhất, kế thừa và cập nhật từ hai Thông tư trước đây (số 13/2009 và 20/2025), quy định rõ hệ thống tiêu chí nhằm bảo đảm an toàn đối với địa điểm xây dựng, yêu cầu khảo sát và cách thức tổ chức thực hiện. Trọng tâm của các quy định là kiểm soát chặt chẽ các rủi ro tự nhiên và nhân tạo có thể tác động đến an toàn của nhà máy trong suốt vòng đời vận hành.

Một trong những điều kiện then chốt là yếu tố địa chất. Theo Thông tư 02, nhà máy điện hạt nhân không được đặt tại khu vực có hoạt động đứt gãy địa chất trong vòng 130.000 năm trở lại đây. Bên cạnh đó, trong bán kính 50 km xung quanh địa điểm dự kiến xây dựng, không được xảy ra động đất có cường độ lớn hơn 8 theo thang MSK.

Đây là mức rung chấn tương đương khoảng 6 - 6,5 độ Richter, có thể gây rung lắc rất mạnh và làm hư hại nghiêm trọng các công trình xây dựng. Nếu địa điểm không đáp ứng điều kiện này và không có giải pháp khắc phục phù hợp, dự án sẽ bị loại bỏ ngay từ khâu đánh giá sơ bộ.

Ngoài động đất, nguy cơ núi lửa cũng được đưa vào tiêu chí sàng lọc. Địa điểm xây dựng phải bảo đảm không có khả năng núi lửa phun nham thạch ảnh hưởng tới khu vực cách nhà máy trong bán kính 15 km. Đây là yêu cầu nhằm loại trừ những rủi ro hiếm gặp nhưng có hậu quả đặc biệt nghiêm trọng đối với an toàn hạt nhân.

Yêu cầu về nền móng công trình cũng được quy định cụ thể. Khu vực đặt lò phản ứng và nhà tuabin phải là đá gốc tương đối liền khối, có độ cứng và độ ổn định cao, không bị dập vỡ, nứt nẻ mạnh hoặc phong hóa. Các hạng mục khác của nhà máy không được xây dựng trên nền đất yếu, đất có nguy cơ hóa lỏng, khuếch đại dao động hoặc trương nở mạnh, những yếu tố có thể làm gia tăng rủi ro khi xảy ra sự cố địa chấn.

Bên cạnh địa chất, điều kiện khí tượng và thủy văn cũng là nhóm tiêu chí bắt buộc. Trong vòng 100 năm gần đây, khu vực dự kiến xây dựng nhà máy không được ghi nhận các hiện tượng ngập lụt nghiêm trọng, lũ quét hay các hiện tượng khí hậu cực đoan với sức gió vượt quá 300 km/h. Đồng thời, các đánh giá dự báo phải cho thấy nguy cơ ngập lụt hoặc lũ quét không có khả năng xảy ra trong toàn bộ thời gian vận hành của nhà máy điện hạt nhân.

Thông tư 02 cũng tính đến các yếu tố rủi ro phát sinh từ hoạt động của con người. Khoảng cách tối thiểu từ nhà máy điện hạt nhân tới sân bay phải đạt 7 km. Những công trình tiềm ẩn nguy cơ như cơ sở quốc phòng, tuyến giao thông lớn, kho chứa nhiên liệu, vật liệu dễ cháy nổ hoặc đường ống dẫn nhiên liệu cần được bố trí ở khoảng cách đủ xa, bảo đảm khi xảy ra sự cố không tạo áp lực vượt ngưỡng an toàn cho nhà máy.

Một yêu cầu quan trọng khác là bảo đảm điều kiện vận hành liên tục. Địa điểm xây dựng phải đáp ứng đầy đủ nguồn nước làm mát và nguồn điện cấp cho nhà máy trong mọi tình huống, kể cả khi xảy ra sự cố. Đồng thời, khu vực xung quanh nhà máy phải được quy hoạch rõ ràng thành vùng cấm dân cư và vùng hạn chế dân cư, kèm theo các giới hạn liều bức xạ cho phép đối với người dân trong điều kiện vận hành bình thường cũng như các kịch bản sự cố giả định.

Ở giai đoạn tiền khả thi, việc khảo sát địa điểm không chỉ dừng lại ở đo đạc địa chất mà phải được thực hiện trên phạm vi rộng. Chủ đầu tư và đơn vị tư vấn có trách nhiệm thu thập, tổng hợp dữ liệu về đứt gãy, động đất, nền đất, khí tượng, thủy văn, nguy cơ thiên tai, mật độ và biến động dân cư.

Song song đó là đánh giá hệ thống giao thông, khả năng sơ tán, nguồn cung lương thực - thực phẩm, hạ tầng sinh hoạt và điều kiện thiết lập trung tâm ứng phó khẩn cấp bên ngoài nhà máy.

Các quy định tại Thông tư 02 cũng thống nhất với Luật Năng lượng nguyên tử sửa đổi, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Luật này yêu cầu việc lựa chọn địa điểm phải xét đến đầy đủ các yếu tố tự nhiên, nhân tạo, tác động phóng xạ đối với con người và môi trường, cũng như yêu cầu về quốc phòng, an ninh, trật tự, phòng chống xâm nhập trái phép, phá hoại và khủng bố trong suốt quá trình xây dựng, vận hành và chấm dứt hoạt động nhà máy.

Theo định hướng hiện nay, nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam dự kiến đặt tại tỉnh Khánh Hòa, trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận cũ, với hai dự án Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2. Việt Nam đã cơ bản thống nhất với Nga dự thảo Hiệp định hợp tác xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, do Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) làm chủ đầu tư, đặt tại xã Phước Dinh, huyện Thuận Nam (cũ). Đồng thời, Chính phủ cũng đang thúc đẩy các bước chuẩn bị để triển khai dự án Ninh Thuận 2, bảo đảm tuân thủ đầy đủ khung tiêu chí an toàn đã được ban hành.