Hà Tĩnh: Làng bánh đa nem tất bật phục vụ thị trường tết

Tại phường Thành Sen (tỉnh Hà Tĩnh) có làng nghề làm bánh đa nem từ lâu đời. Bánh đa nem nơi đây đã nổi tiếng khắp thị trường và ngoài tỉnh nên nhu cầu ngày càng cao, đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán.

Những ngày này, khi Tết Nguyên đán Bính Ngọ đang đến gần, những người làm bánh đa nem tại thôn Bình lại nhộn nhịp, tất bật hơn. Tranh thủ những ngày thời tiết thuận lợi, họ dậy từ 2 giờ sáng để sản xuất bánh để kịp phơi bánh lúc sáng sớm. Công việc mỗi ngày của họ bắt đầu từ lúc 2 giờ sáng và kết thúc vào lúc tối muộn.

Nguyên liệu để làm bánh đa nem Hà Tĩnh khá giản dị, chỉ gồm gạo, đường và muối, nhưng các công đoạn để sản xuất ra chiếc bánh lại đòi hỏi sự tỉ mỉ khéo léo của người làm nghề.

Buổi tối, gạo được ngâm nước đúng thời gian, vớt ra để ráo nước rồi đem xay thành bột. Bột gạo sau đó trộn muối, ủ qua đêm để ngày hôm sau tráng bánh.

Đến sáng hôm sau, người làm bánh pha thêm nước, cho đường vào trộn đều trước khi đưa lên khuôn tráng. Bánh vừa ra khuôn phải nhanh tay trải đều lên những tấm phên tre và mang ra phơi nắng.

Gặp ngày thời tiết thuận lợi, nắng nhẹ, chỉ khoảng 1 - 2 giờ là bánh se mặt, người làm lại tiếp tục đảo phên để bánh khô đều, không bết dính. Những ngày thường người làm bánh chỉ sản xuất một lượt bánh. Nhưng ngững ngày giáp Tết, nhu cầu tăng cao, tranh thủ từng khoảng nắng, nhiều cơ sở sản xuất từ 2 - 3 lượt bánh mỗi ngày để kịp giao cho thương lái.

Bánh đa nem ở thôn Bình có chất riêng: Mỏng, dai, dễ cuốn, khi rán lên giòn rụm - thứ độ giòn mà nhiều loại vỏ bánh khác khó có được.

Ông Trần Hậu Lục (62 tuổi, phường Thành Sen, tỉnh Hà Tĩnh) đã làm bánh ram gần 40 năm, ông bắt đầu làm bánh từ lúc còn trẻ và chưa có sự hỗ trợ của máy móc, mọi công đoạn đều phải làm bằng tay. Để bảo đảm tiến độ và lượng hàng cung ứng cho khách, ông cũng như nhiều hộ nơi đây đầu tư máy móc để hỗ trợ. Gia đình ông còn thuê thêm 4 lao động thời vụ, bên cạnh 3 thợ tráng bánh chính làm việc thường xuyên.

Tay vừa thoăn thoắt kiểm tra bánh, ông Lục vừa chia sẻ: Ngày xưa, cha mẹ tôi làm loại bánh này nên tôi cũng kế nghiệp của gia đình. Ngày xưa tất cả các công đoạn đều làm bằng tay, nay đã có máy móc hỗ trợ nên việc làm bánh đỡ công sức và năng suất hơn nhiều. Ngày thường tôi làm khoảng 1 tạ gạo, còn những tháng cận tết, mỗi ngày tôi làm 3 - 4 tạ gạo. Mỗi nhóm lao động sẽ thực hiện một công đoạn, nhóm thì phơi bánh, nhóm bóc bánh, nhóm lọc và xếp bánh…

Bà Trịnh Thị Hường (phường Thành Sen, tỉnh Hà Tĩnh) cũng có thâm niên làm bánh đa nem nhiều năm nay. Những ngày này, gia đình bà sản xuất không đủ lượng hàng để cung ứng cho khách sỉ. Mỗi ngày gia đình chị cho ra lò hơn 40.000 chiếc bánh đa nem.

Để nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm sức lao động nhiều hộ gia đình đã đầu tư máy móc tráng bánh, máy xay bột…

Bánh đa nem phường Thành Sen được vận chuyển đi tiêu thụ khắp các thị trường trong và ngoài tỉnh. Trung bình, bánh được bán với giá từ 18 - 20 ngàn đồng/tệp.

Theo những người làm bánh, nghề này phụ thuộc vào thời tiết, vì bánh chủ yếu được phơi ngoài trời. Việc sản xuất bánh đa nem quan trong nhất là quá trình phơi và bóc bánh. Nếu bánh phơi khô quá sẽ bị giòn, gãy vụn. còn nếu gặp mưa hoặc bánh chưa khô đến độ thì bánh sẽ bị hỏng không dùng được.

Theo người dân thôn Bình, nghề làm bánh ở thôn có từ xa xưa, gia đình nối nghiệp cha ông. Ngày nay, dù có máy móc hỗ trợ nhưng khâu quyết định chất lượng vẫn là kinh nghiệm và sự tỉ mỉ của người làm bánh. Bánh đạt thì khi rán mới giòn, không vỡ.

Theo chính quyền địa phương, nghề làm bánh đa nem ở phường Thành Sen là nghề truyền thống lâu đời, được nhiều thế hệ người dân lưu giữ và phát triển và ngày càng nâng tầm sản phẩm truyền thống này.

Vừa giữ gìn bản sắc làng nghề, vừa tạo thu nhập cho nhiều hộ gia đình, nghề này còn tạo việc làm ổn định cho hơn 200 lao động địa phương.

Theo thống kê, hiện toàn phường có trên 120 hộ gắn bó với sản xuất bánh đa nem, mang lại nguồn thu ước hơn 31 tỷ đồng mỗi năm, trở thành sinh kế quan trọng của nhiều gia đình.

Tuy nhiên, thời gian qua đã xuất hiện tình trạng bánh đa nem ngoại tỉnh giả mạo nguồn gốc Hà Tĩnh, tiềm ẩn nguy cơ chiếm dụng tên gọi, gây rủi ro cho việc mở rộng thị trường.

Trước thực tế đó, tháng 12/2023, tỉnh Hà Tĩnh triển khai dự án “Tạo lập, quản lý và phát triển nhãn hiệu chứng nhận Bánh đa nem Hà Tĩnh”. Sau hơn 2 năm, sản phẩm đã chính thức được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu vào đầu năm 2026.

Hiện Sở Khoa học và Công nghệ Hà Tĩnh là chủ sở hữu nhãn hiệu; các cơ sở đủ điều kiện trong vùng địa lý được quyền sử dụng theo quy định.

Bánh đa nem hiện hữu trong các bữa ăn của nhiều gia đình, trong các bữa tiệc, đặc biệt trong mâm cơm Tết của các gia đình đều không thể thiếu món bánh quen thuộc này.