Nông nghiệp Thanh Hóa trong bước tiến của số hóa

Khi tư duy “nảy số” trong sản xuất nông nghiệp

Thanh Hóa là một trong những địa phương có quy mô sản xuất nông nghiệp lớn của cả nước, với diện tích đất nông nghiệp rộng, hệ sinh thái đa dạng, hội tụ đủ ba vùng sinh thái: đồng bằng, trung du và miền núi. Đây là lợi thế quan trọng để phát triển nền nông nghiệp toàn diện, đa dạng sản phẩm.

Tuy nhiên, trong một thời gian dài, lợi thế này chưa được khai thác tương xứng do phương thức canh tác còn nhỏ lẻ, manh mún, dựa nhiều vào kinh nghiệm truyền thống, ít ứng dụng khoa học – công nghệ. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, yêu cầu của thị trường ngày càng cao, nông nghiệp Thanh Hóa buộc phải thay đổi nếu không muốn tụt lại phía sau.

Thực tế cho thấy, rào cản lớn nhất đối với chuyển đổi số trong nông nghiệp không nằm ở công nghệ, mà chính là tư duy sản xuất. Với nhiều nông dân, việc “làm nông” vẫn gắn với thói quen canh tác dựa vào thời tiết và kinh nghiệm truyền đời, ít tiếp cận thông tin thị trường và công nghệ mới. Điều này khiến năng suất, chất lượng nông sản thiếu ổn định, khó xây dựng thương hiệu và phát triển chuỗi giá trị.

Nhận diện rõ vấn đề đó, Thanh Hóa đã xác định chuyển đổi số trong nông nghiệp là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, được cụ thể hóa bằng các kế hoạch, đề án, văn bản chỉ đạo về tái cơ cấu ngành gắn với ứng dụng khoa học – công nghệ. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi không chỉ dựa trên điều kiện tự nhiên mà còn căn cứ vào dữ liệu thị trường, nhu cầu tiêu dùng và khả năng liên kết tiêu thụ.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, tỉnh đã ban hành nhiều chủ trương, văn bản chỉ đạo cụ thể, trong đó có Nghị quyết số 06-NQ/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về chuyển đổi số tỉnh Thanh Hóa đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, cùng các kế hoạch, quyết định của UBND tỉnh về tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn với ứng dụng khoa học – công nghệ và chuyển đổi số.

Tư duy “nảy số” bắt đầu từ việc thay đổi cách nghĩ: từ sản xuất “cái mình có” sang sản xuất “cái thị trường cần”; từ làm nông theo kinh nghiệm sang làm nông dựa trên dữ liệu; từ sản xuất đơn lẻ sang liên kết theo chuỗi giá trị. Đây là nền tảng để công nghệ số từng bước thâm nhập vào nông nghiệp Thanh Hóa một cách thực chất.

Thời gian qua, nhiều địa phương trong tỉnh đã triển khai các mô hình ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý sản xuất nông nghiệp, từ số hóa vùng trồng, quản lý nhật ký canh tác đến truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Không ít nông dân, hợp tác xã đã quen với việc sử dụng điện thoại thông minh để cập nhật thông tin kỹ thuật, theo dõi giá cả thị trường, quảng bá và tiêu thụ nông sản trên các nền tảng số.

Đặc biệt, việc đưa nông sản lên các sàn thương mại điện tử đã tạo bước ngoặt trong tiêu thụ sản phẩm. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái, nhiều sản phẩm nông nghiệp, sản phẩm OCOP của Thanh Hóa đã tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh thông qua môi trường số, góp phần mở rộng thị trường, minh bạch hóa thông tin và nâng cao giá trị, uy tín của nông sản địa phương.

Những kết quả bước đầu từ chuyển đổi số

Những kết quả bước đầu cho thấy chuyển đổi số và ứng dụng khoa học – công nghệ đang tạo động lực quan trọng cho nông nghiệp Thanh Hóa phát triển. Giai đoạn 2021–2025, giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản của tỉnh duy trì tốc độ tăng trưởng khá, bình quân đạt khoảng 3,8%/năm; sản lượng lương thực hằng năm ổn định ở mức trên 1,5 triệu tấn, góp phần bảo đảm an ninh lương thực và phục vụ chế biến, tiêu thụ.

Trong lĩnh vực trồng trọt, việc tích tụ, tập trung đất đai và tổ chức sản xuất theo vùng hàng hóa đã mang lại hiệu quả rõ nét. Diện tích đất nông nghiệp được tích tụ, tập trung để sản xuất quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao tăng thêm hơn 33 nghìn ha; giá trị sản xuất trồng trọt bình quân đạt khoảng 127 triệu đồng/ha, tăng hơn 30% so với năm 2020. Chăn nuôi từng bước chuyển từ nhỏ lẻ sang tập trung, quy mô trang trại, gia trại.

Cùng với đó, Thanh Hóa đã thu hút hàng chục dự án chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản quy mô lớn với tổng vốn đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng, hình thành nhiều chuỗi liên kết sản xuất – chế biến – tiêu thụ. Diện mạo nông thôn tiếp tục khởi sắc, thu nhập bình quân của người dân khu vực nông thôn được cải thiện rõ rệt, tạo nền tảng quan trọng để chuyển đổi số trong nông nghiệp đi vào chiều sâu và phát huy hiệu quả bền vững.

Một trong những kết quả rõ nét của quá trình số hóa là việc hình thành các vùng sản xuất tập trung gắn với quản lý bằng công nghệ. Thông qua việc xây dựng cơ sở dữ liệu về đất đai, giống cây trồng, vật nuôi, quy trình kỹ thuật, các cơ quan quản lý và người sản xuất có thể theo dõi, điều chỉnh hoạt động sản xuất kịp thời, giảm rủi ro do thời tiết, dịch bệnh gây ra.

Bên cạnh đó, nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp nông nghiệp trên địa bàn tỉnh đã mạnh dạn đầu tư công nghệ cao, ứng dụng các giải pháp tự động hóa, giám sát môi trường, quản lý chuỗi cung ứng. Việc áp dụng mã QR truy xuất nguồn gốc giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra thông tin sản phẩm, qua đó nâng cao niềm tin và khả năng cạnh tranh của nông sản Thanh Hóa trên thị trường.

Chuyển đổi số cũng góp phần thay đổi phương thức quản lý nhà nước trong lĩnh vực nông nghiệp. Thay vì quản lý thủ công, phân tán, các cơ quan chuyên môn từng bước sử dụng nền tảng số để theo dõi tình hình sản xuất, dự báo cung – cầu, hỗ trợ kết nối tiêu thụ nông sản, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp tiếp cận chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

Tuy nhiên, quá trình số hóa nông nghiệp ở Thanh Hóa vẫn còn đối mặt với không ít khó khăn. Hạ tầng công nghệ thông tin ở một số vùng nông thôn, miền núi còn hạn chế; trình độ tiếp cận công nghệ của một bộ phận nông dân chưa đồng đều; nguồn lực đầu tư cho chuyển đổi số trong nông nghiệp còn phân tán. Đây là những thách thức đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành và toàn xã hội.

Nhận thức rõ điều đó, Thanh Hóa đang đẩy mạnh công tác tuyên truyền, đào tạo, nâng cao kỹ năng số cho nông dân; khuyến khích doanh nghiệp công nghệ tham gia vào lĩnh vực nông nghiệp; thúc đẩy liên kết giữa “bốn nhà” (nhà nước – nhà khoa học – nhà doanh nghiệp – nhà nông) nhằm tạo động lực cho chuyển đổi số phát triển bền vững.

Chuyển đổi số không phải là đích đến, mà là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và thích ứng linh hoạt. Với Thanh Hóa, số hóa nông nghiệp không chỉ nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, mà còn hướng tới mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp thông minh, gắn với bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.