Nghệ An được đánh giá là “kho báu xanh” của cả nước với hơn 1.000 loài cây dược liệu quý hiếm. Thực hiện Tiểu dự án 2, Dự án 3 thuộc Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 – 2030 (Chương trình 1719), tỉnh đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị, từng bước đánh thức tiềm năng dược liệu, biến rừng thành “nguồn thu” bền vững cho người dân.
Hiện nay, toàn tỉnh đã hình thành hơn 1.450ha vùng trồng dược liệu. Trong đó có những cây trồng quy mô lớn như chanh leo, gấc, nghệ, thảo đậu khấu nam; các loại quế, bồ bồ, hành tăm trồng phân tán tại vùng trung du, miền núi; cùng nhiều cây thuốc nam phục vụ thị trường nội địa như hòe, cà gai leo, mã đề, chè vằng, kim tiền thảo. Đặc biệt, một số loài dược liệu quý hiếm như sâm Puxailaileng, sâm bảy lá một hoa, lan kim tuyến, đỗ trọng, sa nhân tím… cũng đã được trồng thử nghiệm tại các vùng núi cao.
Thực tế cho thấy, thu nhập từ cây dược liệu cao gấp nhiều lần so với cây trồng truyền thống, có loại cho hiệu quả kinh tế gấp 8–10 lần so với ngô, sắn. Việc hình thành các vùng nguyên liệu tập trung và chuỗi sản xuất khép kín từ trồng, thu hái đến chế biến, tiêu thụ đã giúp người dân có thể làm giàu ngay trên chính mảnh đất quê hương.
Tuy nhiên, trồng dược liệu cũng đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu lớn, kỹ thuật canh tác phức tạp, trong khi cơ sở hạ tầng vùng trồng còn nhiều hạn chế. Vì vậy, việc thu hút doanh nghiệp tham gia liên kết sản xuất, chế biến và bao tiêu sản phẩm được xác định là khâu then chốt trong giai đoạn 2021 – 2025 nhằm hình thành chuỗi giá trị dược liệu bền vững.
Đến nay, nhiều doanh nghiệp lớn đã đầu tư vào lĩnh vực này như Công ty Dược Nghệ An, Tập đoàn TH, Công ty HUDI, Công ty Dược liệu Pù Mát, Công ty Kim Sơn, Tập đoàn Y dược Sâm Ngọc Linh Việt Nam… với tổng quy mô gần 2.000ha. Các dự án được triển khai theo hình thức liên kết sản xuất, bao tiêu sản phẩm, tạo đầu ra ổn định cho nông dân. Bên cạnh đó, nhiều hợp tác xã, hộ kinh doanh cá thể cũng chủ động trồng, thu hái, sơ chế dược liệu, hình thành mạng lưới sản xuất lan tỏa, nâng cao giá trị sản phẩm địa phương.
Nhiều loại cây như ba kích, sa nhân, hà thủ ô đỏ, khôi tía được trồng xen dưới tán rừng tự nhiên, vừa tạo sinh kế cho người dân, vừa góp phần bảo tồn đa dạng sinh học. Song song với đó, các chương trình khoa học – công nghệ và dự án hỗ trợ đã được triển khai nhằm sản xuất giống, phân tích chất lượng, chuyển giao kỹ thuật, hướng đến chuẩn hóa sản phẩm đạt tiêu chuẩn GACP – WHO, mở đường cho dược liệu Nghệ An vươn ra thị trường trong nước và xuất khẩu.
Tại nhiều địa phương miền Tây Nghệ An, cây dược liệu đang từng bước làm thay đổi diện mạo vùng đất và đời sống người dân. Nhiều thanh niên người Mông, Thái, Khơ Mú không còn rời quê đi làm ăn xa mà chọn ở lại lập nghiệp với mô hình trồng, sơ chế và kinh doanh dược liệu. Những quả đồi từng trơ trụi nay xanh mướt màu cây thuốc quý, rừng cũng được bảo vệ tốt hơn nhờ giá trị kinh tế mà nó mang lại.
Cây dược liệu đang dần khẳng định là hướng đi triển vọng cho phát triển kinh tế xanh, bền vững. Không chỉ là câu chuyện trồng cây làm thuốc, đó còn là hành trình khai thác hợp lý tài nguyên rừng, hành trình khởi nghiệp và làm giàu của đồng bào dân tộc thiểu số nơi đại ngàn xứ Nghệ./.
