Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt biến động và yêu cầu bảo đảm an sinh ngày càng lớn, chính sách điều chỉnh lương hưu tiếp tục được đặt ra với phạm vi và nguồn lực rộng hơn. Theo các quy định mới, khoảng 3,5 triệu người đang hưởng lương hưu và các khoản trợ cấp sẽ được xem xét điều chỉnh mức hưởng, dựa trên diễn biến chỉ số giá tiêu dùng, khả năng cân đối ngân sách Nhà nước cũng như năng lực của quỹ bảo hiểm xã hội.
Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 đã cụ thể hóa nguyên tắc điều chỉnh lương hưu tại Điều 67, trong đó nhấn mạnh việc gắn mức tăng với chỉ số giá, đồng thời phải phù hợp với điều kiện tài chính quốc gia. Mục tiêu xuyên suốt của chính sách là cải thiện đời sống người nghỉ hưu, bảo đảm an sinh bền vững và từng bước thu hẹp khoảng cách lương hưu giữa các thế hệ lao động trong những giai đoạn lịch sử khác nhau.
Một điểm đáng chú ý trong luật là yêu cầu ưu tiên điều chỉnh hợp lý đối với những người có mức hưởng thấp, đặc biệt là nhóm nghỉ hưu trước năm 1995. Đây là nhóm chịu ảnh hưởng của cơ chế tiền lương cũ và các chính sách lịch sử, khiến mức lương hưu thấp hơn mặt bằng chung hiện nay. Việc ưu tiên điều chỉnh cho nhóm này không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ thu nhập, mà còn thể hiện nguyên tắc công bằng giữa các thế hệ hưởng lương hưu, phù hợp với yêu cầu bảo đảm an sinh xã hội trong bối cảnh già hóa dân số đang diễn ra nhanh.
Theo quy định hiện hành, Chính phủ là cơ quan quyết định thời điểm, đối tượng và mức điều chỉnh lương hưu cụ thể. Quyết định này được đưa ra trên cơ sở đánh giá toàn diện tình hình kinh tế vĩ mô, cân đối ngân sách và khả năng chi trả của quỹ bảo hiểm xã hội, qua đó bảo đảm tính chủ động, linh hoạt trong tổ chức thực hiện chính sách theo từng giai đoạn.
Về nguồn lực, Nghị quyết số 245/2025/QH15 của Quốc hội về dự toán ngân sách Nhà nước năm 2026 yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tiếp tục tạo nguồn cải cách tiền lương. Đồng thời, cơ chế loại trừ một số khoản thu khi xác định phần tăng thu ngân sách địa phương dành cho cải cách tiền lương tiếp tục được duy trì. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm nguồn tài chính ổn định cho việc điều chỉnh lương cơ sở, lương hưu và các chế độ trợ cấp liên quan, tránh tạo áp lực đột ngột lên ngân sách.
Không chỉ dừng ở đó, Quốc hội còn cho phép mở rộng phạm vi sử dụng nguồn tích lũy cải cách tiền lương của ngân sách trung ương. Nguồn này được dùng để chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng, trợ cấp ưu đãi người có công, đồng thời phục vụ việc thực hiện tinh giản biên chế. Nghị quyết tại kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XV cũng đặt ra yêu cầu điều chỉnh đồng bộ các khoản phụ cấp, mức lương cơ sở, lương hưu, trợ cấp xã hội và hưu trí xã hội, bám sát Kết luận số 206-KL/TW của Bộ Chính trị.
Để bảo đảm các chính sách đi vào cuộc sống đúng tiến độ, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ được giao chỉ đạo các cơ quan chức năng khẩn trương xây dựng, ban hành hoặc trình ban hành các văn bản hướng dẫn cần thiết. Yêu cầu đặt ra là khi luật và nghị quyết có hiệu lực, các chính sách điều chỉnh lương hưu, trợ cấp phải được triển khai ngay, tránh độ trễ ảnh hưởng đến quyền lợi người thụ hưởng.
Trên thực tế, lần điều chỉnh gần nhất đã được thực hiện từ ngày 1/7/2024, khi Chính phủ ban hành nghị định tăng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng thêm 15%. Mức tăng này cao gấp khoảng hai lần mức điều chỉnh bình quân trong giai đoạn 2013-2023, cho thấy nỗ lực rõ rệt trong việc cải thiện thu nhập cho người hưởng lương hưu. Hiện nay, cả nước có khoảng 3,5 triệu người đang hưởng lương hưu và các khoản trợ cấp liên quan.
Riêng với nhóm người nghỉ hưu trước ngày 1/1/1995, chính sách điều chỉnh được thiết kế theo hướng hỗ trợ bổ sung. Cụ thể, sau khi điều chỉnh, nếu mức hưởng vẫn dưới 3,5 triệu đồng mỗi tháng, Nhà nước sẽ tiếp tục tăng thêm: những người có mức hưởng dưới 3,2 triệu đồng được cộng thêm 300.000 đồng/người/tháng; trường hợp hưởng từ 3,2 triệu đến dưới 3,5 triệu đồng sẽ được điều chỉnh lên bằng 3,5 triệu đồng/người/tháng. Cách làm này nhằm thu hẹp dần khoảng cách lương hưu và bảo đảm mức sống tối thiểu cho nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất trong hệ thống an sinh.
