Bộ Tài chính, cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia về kinh tế tập thể, đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ và Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Chí Dũng – Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về kinh tế tập thể – tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã giai đoạn 2021–2025 và định hướng Kế hoạch giai đoạn 2026–2030 tại Báo cáo số 768/BC-BTC ngày 12/12/2025. Báo cáo cho thấy, trong bối cảnh kinh tế thế giới và trong nước nhiều biến động phức tạp, khu vực kinh tế tập thể (KTTT), hợp tác xã (HTX) vẫn từng bước khẳng định vai trò quan trọng trong nền kinh tế, có sự chuyển biến rõ nét về chất lượng, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt tại khu vực nông thôn.
Theo báo cáo của Bộ Tài chính, thống kê sơ bộ đến hết năm 2025, cả nước có 35.041 HTX, đạt mục tiêu Kế hoạch đề ra; tổng số thành viên HTX đạt gần 6 triệu người. Số lượng liên hiệp HTX đạt 164 LHHTX với hơn 1 triệu HTX thành viên. Chất lượng hoạt động của HTX được cải thiện với 78,1% số HTX hoạt động đạt loại khá, tốt, vượt mục tiêu kế hoạch. Doanh thu bình quân của một HTX đạt khoảng 4,56 tỷ đồng/năm, lãi bình quân đạt 421 triệu đồng/HTX/năm, tăng 34% so với năm 2020. Thu nhập bình quân của lao động thường xuyên trong HTX đạt khoảng 64 triệu đồng/người/năm, tăng gần 25% so với đầu kỳ.
Đáng chú ý, đội ngũ cán bộ quản lý HTX có bước tiến rõ nét về trình độ và năng lực quản trị. Đến năm 2025, cả nước có gần 136 nghìn cán bộ quản lý HTX, trong đó 25,5% có trình độ cao đẳng, đại học trở lên, đạt và vượt mục tiêu kế hoạch. Nhiều HTX đã mạnh dạn đổi mới phương thức quản lý, ứng dụng công nghệ số, từng bước nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
KTTT tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong phát triển nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới. Cả nước có khoảng 23.455 HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, chiếm tỷ trọng lớn trong khu vực HTX. Nhiều HTX nông nghiệp đã chuyển từ cung cấp dịch vụ đầu vào sang tổ chức sản xuất gắn với chế biến, tiêu thụ sản phẩm; gần 40% HTX nông nghiệp tham gia liên kết chuỗi giá trị, hàng nghìn HTX tham gia Chương trình OCOP. Bên cạnh đó, có khoảng 2.600 HTX ứng dụng công nghệ cao, hàng nghìn HTX từng bước thực hiện chuyển đổi số trong quản lý và tiêu thụ sản phẩm.
Song song với đó, các HTX phi nông nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp, thương mại, dịch vụ, xây dựng, giao thông vận tải và tín dụng tiếp tục phát triển cả về số lượng và quy mô. Nhiều mô hình HTX mới gắn với du lịch cộng đồng, môi trường, logistics, thương mại điện tử đã hình thành, góp phần đa dạng hóa mô hình KTTT, phù hợp hơn với yêu cầu của nền kinh tế thị trường.
Tuy nhiên, Báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế như quy mô HTX nhìn chung còn nhỏ, số lượng thành viên tăng chậm, số liên hiệp HTX chưa đạt mục tiêu kế hoạch; năng lực tài chính, khả năng tiếp cận thị trường và công nghệ của một bộ phận HTX còn hạn chế, liên kết theo chiều sâu chưa đồng đều giữa các vùng. Đây là những vấn đề cần được tập trung tháo gỡ trong giai đoạn tiếp theo.
Định hướng phát triển giai đoạn 2026–2030 và các nhóm giải pháp chủ yếu
Trên cơ sở tổng kết thực tiễn giai đoạn 2021–2025, phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã giai đoạn 2026–2030 được xác định theo hướng đổi mới mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả và tính bền vững, phát triển HTX kiểu mới hoạt động đúng bản chất, lấy thành viên làm trung tâm, gắn với thị trường và chuỗi giá trị; phát triển KTTT theo hướng hiện đại, xanh, bao trùm, đóng góp ngày càng quan trọng vào cơ cấu lại nền kinh tế, phát triển nông nghiệp, nông thôn và bảo đảm an sinh xã hội.
Để thực hiện mục tiêu đó, Bộ Tài chính báo cáo Kế hoạch giai đoạn 2026–2030 tập trung vào bảy nhóm giải pháp chủ yếu, bao gồm: Hoàn thiện thể chế, chính sách và tổ chức thực hiện hiệu quả pháp luật về kinh tế tập thể, hợp tác xã; Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; Phát triển HTX, liên hiệp HTX kiểu mới gắn với chuỗi giá trị và thị trường; Tăng cường hỗ trợ HTX tiếp cận các nguồn lực về đất đai, vốn, tín dụng, khoa học – công nghệ và thị trường;
Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ, chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực quản trị của khu vực KTTT; Đổi mới công tác tuyên truyền, vận động và nhân rộng các mô hình HTX hoạt động hiệu quả.
Báo cáo số 768/BC-BTC khẳng định, những kết quả đạt được trong giai đoạn 2021–2025 đã tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển của khu vực kinh tế tập thể trong giai đoạn tới. Với định hướng đúng đắn, chính sách ngày càng hoàn thiện và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, kinh tế tập thể, hợp tác xã được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát huy vai trò là trụ cột của kinh tế nông thôn, góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, ổn định xã hội và phát triển bền vững đất nước giai đoạn 2026–2030.
