Quy định mới siết chặt quản lý hoạt động địa chất và khoáng sản

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành nhiều thông tư mới, tạo khung pháp lý đồng bộ và chặt chẽ hơn trong lĩnh vực địa chất, khoáng sản. Các quy định này bao trùm toàn bộ chuỗi hoạt động, từ điều tra địa chất, khai thác, tận thu, thu hồi khoáng sản cho đến đóng cửa mỏ và đấu giá quyền khai thác, qua đó hướng tới mục tiêu minh bạch hóa, sử dụng hiệu quả tài nguyên và bảo vệ môi trường.

Theo Thông tư 33/2025/TT-BNNMT, quy trình xây dựng và phê duyệt đề án điều tra địa chất được chuẩn hóa từ khâu lập hồ sơ đến thẩm định và phê duyệt. Mỗi đề án phải bám sát quy hoạch, kế hoạch đã được phê duyệt, đồng thời làm rõ mục tiêu, đối tượng nghiên cứu, phạm vi địa lý, khối lượng công việc, tiến độ thực hiện, dự toán kinh phí và sản phẩm dự kiến. Việc yêu cầu đầy đủ các nội dung này được kỳ vọng sẽ hạn chế tình trạng lập đề án mang tính hình thức hoặc triển khai dàn trải, kém hiệu quả.

Hồ sơ trình thẩm định bao gồm thuyết minh đề án, các tài liệu chuyên môn và ý kiến góp ý liên quan. Hội đồng thẩm định, với số lượng từ 7 đến 15 thành viên, sẽ đánh giá toàn diện về cơ sở khoa học, tính thực tiễn và khả năng triển khai trước khi đưa ra kết luận thông qua, thông qua có chỉnh sửa hoặc không thông qua. Sau khi hoàn thiện theo ý kiến thẩm định, đề án tiếp tục được trình cơ quan có thẩm quyền như Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoặc UBND cấp tỉnh để phê duyệt chính thức.

Không chỉ dừng ở khâu chuẩn bị, các quy định mới còn đặt trọng tâm vào công tác hậu kiểm. Sau khi kết thúc điều tra, đơn vị chủ trì phải lập báo cáo kết quả theo mẫu thống nhất. Báo cáo này cũng được thẩm định bởi hội đồng tương tự như khi xem xét đề án ban đầu. Đáng chú ý, các kết quả điều tra cơ bản địa chất sau khi được phê duyệt sẽ được công khai trên các cổng thông tin điện tử của cơ quan quản lý. Việc công bố rộng rãi này giúp người dân, doanh nghiệp tiếp cận thông tin chính thống, đồng thời tạo nền tảng minh bạch cho các hoạt động đầu tư, khai thác khoáng sản trong tương lai.

Trong lĩnh vực khai thác và tận thu khoáng sản, Thông tư 36/2025/TT-BNNMT đưa ra những yêu cầu cụ thể nhằm kiểm soát chặt chẽ trữ lượng. Trên cơ sở thống kê, kiểm kê trữ lượng đã khai thác và phần còn lại, tổ chức, cá nhân khai thác phải đánh giá và so sánh trữ lượng thực tế với trữ lượng được phép ghi trong giấy phép. Nếu phát hiện trữ lượng thực tế lớn hơn và có nhu cầu tiếp tục khai thác, doanh nghiệp buộc phải thực hiện thủ tục điều chỉnh giấy phép theo quy định.

Trường hợp đã khai thác đủ trữ lượng được cấp phép nhưng chưa hoàn tất thủ tục điều chỉnh, hoạt động khai thác phải tạm dừng, kể cả khi giấy phép vẫn còn thời hạn. Chỉ sau khi được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận điều chỉnh, bổ sung trữ lượng, doanh nghiệp mới được phép tiếp tục khai thác phần tăng thêm. Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng khai thác vượt phép, gây thất thoát tài nguyên và tiềm ẩn rủi ro môi trường.

Song song với đó, Thông tư 39/2025/TT-BNNMT hướng dẫn chi tiết về việc đóng cửa mỏ khoáng sản. Thông tư quy định rõ cấu trúc, nội dung đề án và phương án đóng cửa mỏ, hệ thống biểu mẫu, cũng như trình tự, thủ tục và thẩm quyền phê duyệt, kể cả trong trường hợp chỉ đóng cửa một phần diện tích khai thác. Việc thay thế các quy định cũ giúp hệ thống văn bản pháp luật trong lĩnh vực này được thống nhất và dễ áp dụng hơn.

Cùng với các thông tư trên, Thông tư 38/2025/TT-BNNMT cũng được ban hành, quy định phương pháp xác định chi phí đánh giá tiềm năng, thăm dò khoáng sản phải hoàn trả; các mẫu văn bản liên quan đến xác định, phê duyệt và quyết toán tiền cấp quyền khai thác, cũng như đấu giá quyền khai thác khoáng sản.

Việc đồng loạt ban hành các quy định mới được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về địa chất và khoáng sản, đảm bảo hoạt động khai thác, tận thu và đóng cửa mỏ diễn ra đúng quy định, minh bạch, bền vững, qua đó góp phần bảo vệ tài nguyên và môi trường lâu dài.