Nền tảng vững chắc từ những thành quả nổi bật
Trải qua hơn một thập kỷ triển khai, chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) đã tạo ra những thay đổi căn bản và toàn diện ở khu vực nông thôn tỉnh Ninh Bình. Trước thời điểm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, toàn tỉnh đã đạt được những kết quả quan trọng, tạo nền tảng vững chắc để bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô và yêu cầu cao hơn.
Theo thống kê, đến nay 100% số xã trong tỉnh (97/97 xã) đã được công nhận đạt chuẩn NTM. Trong đó, 65 xã đạt chuẩn NTM nâng cao và 4 xã đạt chuẩn NTM kiểu mẫu, phản ánh rõ xu hướng chuyển từ “đạt chuẩn” sang “nâng cao chất lượng” và “phát triển bền vững”. Đây là minh chứng sinh động cho sự nỗ lực không ngừng của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận, chung sức của người dân nông thôn.
Một trong những điểm nhấn nổi bật trong xây dựng NTM của tỉnh là phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội. Hệ thống giao thông nông thôn được đầu tư đồng bộ, nhiều tuyến đường liên xã, liên thôn được mở rộng, bê tông hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương, sản xuất và sinh hoạt của người dân. Không chỉ trông chờ vào nguồn lực Nhà nước, nhiều địa phương đã phát huy tốt vai trò chủ thể của người dân, vận động nhân dân tự nguyện hiến đất, đóng góp ngày công, vật liệu để xây dựng các công trình hạ tầng.
Cùng với giao thông, các thiết chế văn hóa – thể thao ở nông thôn tiếp tục được quan tâm đầu tư. Tiêu biểu như tại xã Trần Thương, toàn bộ 17/17 thôn đều có nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng và sân thể thao, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, rèn luyện thể chất của người dân. Hệ thống trường học trên địa bàn tỉnh cũng được đầu tư bài bản, với nhiều trường đạt chuẩn quốc gia mức độ 1 và mức độ 2, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ.
Song song với phát triển hạ tầng, các tiêu chí về kinh tế và đời sống người dân được cải thiện rõ rệt. Cơ cấu kinh tế nông thôn từng bước chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp – dịch vụ, giảm dần sự phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp thuần túy. Nhiều mô hình sản xuất hiệu quả, liên kết theo chuỗi giá trị được hình thành; chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) được triển khai đồng bộ, góp phần nâng cao thu nhập và tạo việc làm ổn định cho người dân.
Những kết quả đạt được trong giai đoạn trước không chỉ là con số thống kê, mà còn thể hiện sự thay đổi về tư duy, nhận thức của cán bộ và người dân trong xây dựng nông thôn mới. Từ chỗ coi NTM là nhiệm vụ của Nhà nước, đến nay, người dân đã thực sự trở thành chủ thể, trực tiếp tham gia và thụ hưởng thành quả của chương trình.
Phát huy nguồn lực, thích ứng yêu cầu mới
Bước sang giai đoạn phát triển mới, đặc biệt sau khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, chương trình xây dựng NTM của tỉnh Ninh Bình đứng trước cả thời cơ và thách thức. Không gian phát triển được mở rộng, quy mô đơn vị hành chính lớn hơn đòi hỏi cách tiếp cận mới, phương thức tổ chức thực hiện linh hoạt, hiệu quả hơn.
Trong giai đoạn 2021–2025, tỉnh đã được Trung ương phân bổ hơn 982 tỷ đồng để thực hiện chương trình xây dựng NTM. Đáng chú ý, tổng nguồn lực huy động cho chương trình ước đạt hơn 104 nghìn tỷ đồng, bao gồm ngân sách nhà nước, vốn lồng ghép từ các chương trình, dự án và nguồn xã hội hóa. Đây là nguồn lực quan trọng, tạo điều kiện để các địa phương tiếp tục đầu tư nâng cao chất lượng các tiêu chí NTM, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.
Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy không ít khó khăn, vướng mắc. Việc sáp nhập các đơn vị hành chính khiến một số xã mới có địa bàn rộng, dân số đông, yêu cầu đầu tư hạ tầng lớn trong khi khả năng cân đối ngân sách còn hạn chế. Bên cạnh đó, đội ngũ cán bộ làm công tác NTM ở một số địa phương còn mới, chưa có nhiều kinh nghiệm, trong khi bộ tiêu chí NTM giai đoạn 2026–2030 đang trong quá trình hoàn thiện, đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng và tính bền vững.
Trước tình hình đó, tỉnh Ninh Bình đã chủ động kiện toàn bộ máy chỉ đạo, điều hành chương trình xây dựng NTM. Từ ngày 1/7/2025, Ban Chỉ đạo và Văn phòng Điều phối NTM của tỉnh được thành lập và đi vào hoạt động, nhằm tăng cường sự thống nhất trong chỉ đạo, kịp thời tháo gỡ khó khăn cho cơ sở, đồng thời định hướng triển khai chương trình phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.
Trong thời gian tới, tỉnh xác định tiếp tục chuyển trọng tâm từ “xây dựng” sang “nâng cao chất lượng” và “phát triển bền vững”. Theo đó, các tiêu chí về môi trường, cảnh quan nông thôn, chuyển đổi số, xây dựng chính quyền cơ sở vững mạnh và nâng cao đời sống tinh thần của người dân sẽ được chú trọng hơn. Việc phát triển nông thôn gắn với đô thị hóa, du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống cũng được xem là hướng đi quan trọng trong không gian phát triển mới.
Đặc biệt, tỉnh tiếp tục nhấn mạnh vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng NTM. Mọi chủ trương, kế hoạch đều hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo đánh giá hiệu quả. Sự tham gia tích cực, tự giác của người dân không chỉ giúp huy động nguồn lực xã hội, mà còn tạo nền tảng vững chắc để chương trình xây dựng NTM đi vào chiều sâu, bền vững lâu dài.
Xây dựng nông thôn mới trong không gian phát triển mới không đơn thuần là việc hoàn thành các tiêu chí theo quy định, mà là quá trình liên tục đổi mới tư duy, phương thức tổ chức và huy động nguồn lực nhằm tạo dựng một nông thôn hiện đại, đáng sống. Với những thành quả đã đạt được, cùng quyết tâm chính trị cao và sự đồng lòng của nhân dân, nông thôn Ninh Bình đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của tỉnh trong giai đoạn mới.
