Một điểm đến nhiều lớp giá trị xanh
Không ồn ào bằng những công trình quy mô lớn hay các chiến dịch quảng bá rầm rộ, cách Tuyên Quang tiếp cận du lịch xanh thể hiện ở những lựa chọn phát triển có tính tiết chế, tôn trọng tự nhiên và đặt cộng đồng địa phương vào trung tâm của chuỗi giá trị. Đặc biệt là Dự án “Lồng ghép chống chịu biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường để phát triển các đô thị xanh loại II”
Tại Khu nghỉ dưỡng An Châng (phường Hà Giang 1, tỉnh Tuyên Quang), dấu ấn rõ nét nhất không nằm ở sự tiện nghi hiện đại, mà ở triết lý phát triển “thuận tự nhiên”. Các hạng mục công trình được bố trí bám theo địa hình sẵn có, hạn chế tối đa việc san gạt, bê tông hóa. Những căn bungalow mái lá ẩn mình dưới tán rừng, dòng suối được giữ nguyên trạng, hệ sinh thái bản địa được bảo tồn như một phần không thể tách rời của không gian nghỉ dưỡng.
Cách làm này phản ánh một tư duy đang ngày càng được nhiều địa phương miền núi theo đuổi: du lịch không chỉ là hoạt động khai thác tài nguyên thiên nhiên, mà phải gắn với gìn giữ và tái tạo cảnh quan. Thiên nhiên không bị “tiêu dùng”, mà trở thành nền tảng để phát triển bền vững lâu dài.
Mô hình tiêu biểu là Khu nghỉ dưỡng An Châng dưới chân Tây Côn Lĩnh, bên suối Châng. Cơ sở hình thành từ hộ gia đình năm 2023, hoạt động từ 10/2024, sử dụng vật liệu đá, lá cọ, kiến trúc theo phong cách nhà Tày. Ông Phạm Tiến Việt Anh, quản lý khu nghỉ dưỡng chia sẻ: “Chúng tôi dựa vào thiên nhiên để làm du lịch, coi việc giữ suối Châng và cảnh quan là điều kiện tồn tại”.
Tác động rõ nhất của du lịch xanh tại phường Hà Giang 1 là thay đổi thu nhập của người dân. Tại An Châng hiện có 23 lao động, 80% là người địa phương với mức thu nhập 8 - 15 triệu đồng/người/tháng, cao hơn nhiều so với sản xuất nông nghiệp thuần túy. Nhiều lao động trẻ sau thời gian đi làm xa đã trở về quê làm lễ tân, phục vụ, hướng dẫn viên cộng đồng, có việc làm ổn định ngay tại bản làng.
Anh Hoàng Văn Cường, người dân địa phương cho biết: “Thu nhập từ du lịch giúp chúng tôi bớt phụ thuộc vào khai thác rừng. Bà con tự giác giữ suối sạch, không vứt rác vì hiểu đó là tài sản chung”.
Một điểm chung dễ nhận thấy trong các mô hình du lịch xanh tại Tuyên Quang là vai trò ngày càng rõ nét của người dân địa phương. Không đứng ngoài cuộc, cộng đồng tham gia trực tiếp vào các hoạt động cung cấp dịch vụ lưu trú, ẩm thực bản địa, trải nghiệm văn hóa, chăm sóc cảnh quan và bảo tồn hệ sinh thái.
Với các đô thị miền núi, đây được xem là yếu tố then chốt để đảm bảo tính bền vững. Khi sinh kế của người dân gắn với du lịch xanh, sự phụ thuộc vào khai thác tài nguyên rừng dần được giảm bớt. Thu nhập không đến từ việc “lấy đi” tài nguyên, mà từ việc giữ gìn cảnh quan, bản sắc văn hóa và tri thức bản địa.
Nhiều chuyên gia cho rằng, chính sự tham gia chủ động của cộng đồng đã giúp du lịch xanh trở thành một công cụ thích ứng biến đổi khí hậu ở cấp cơ sở. Việc đa dạng hóa sinh kế, giảm áp lực lên tài nguyên thiên nhiên và nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường giúp người dân chủ động hơn trước các rủi ro mưa lũ, sạt lở và thời tiết cực đoan.
Cộng đồng, một mắt xích then chốt của du lịch xanh
Không gắn với những khẩu hiệu lớn, thông điệp của du lịch xanh tại Tuyên Quang được thể hiện qua những hành động rất cụ thể: hạn chế rác thải nhựa, sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, tiết kiệm nước, tôn trọng địa hình tự nhiên và hệ sinh thái bản địa.
Vòng tròn tích cực đang dần hình thành: kinh tế cải thiện → ý thức bảo vệ môi trường tăng → điểm đến hấp dẫn hơn → sinh kế bền vững hơn. Nhiều thôn đã xây dựng quy ước cộng đồng về vệ sinh, hạn chế xây dựng lấn chiếm bãi bồi, chủ động phòng chống mưa lũ – những bước đi quan trọng để thích ứng biến đổi khí hậu.
Theo các chuyên gia về phát triển đô thị bền vững, đây chính là cách tiếp cận thực chất trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Khi du lịch xanh được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đô thị xanh loại II, giá trị mang lại không chỉ dừng ở ngành du lịch, mà còn lan tỏa sang công tác quy hoạch, quản lý môi trường và nâng cao chất lượng sống của cư dân đô thị miền núi.
Thực tế tại Tuyên Quang cho thấy, phía sau các mô hình du lịch xanh là sự đồng hành của chính quyền địa phương thông qua các định hướng chính sách, hỗ trợ kỹ thuật và nâng cao năng lực cho cộng đồng. Đây là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp và người dân tự tin thử nghiệm những mô hình phát triển phù hợp với điều kiện sinh thái và bối cảnh khí hậu đang thay đổi.
Ở góc độ quản lý địa phương, lãnh đạo phường Hà Giang 1 khẳng định phát triển du lịch xanh là hướng đi phù hợp với điều kiện thực tế của địa bàn. Ông Lê Xuân Mạnh, Phó Chủ tịch UBND phường Hà Giang 1, cho biết: “Phường Hà Giang 1 có nhiều tiềm năng, lợi thế để phát triển du lịch cộng đồng. Chúng tôi xác định tiếp tục phát triển du lịch sinh thái nghỉ dưỡng kết hợp với du lịch trải nghiệm, đặc biệt là khai thác tiềm năng các thôn vùng cao gắn với bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc. Đặc biệt, phát triển du lịch phải gắn chặt với bảo vệ môi trường và sinh kế bền vững cho người dân. Các mô hình du lịch sinh thái, du lịch xanh không chỉ tạo việc làm, tăng thu nhập mà còn góp phần nâng cao ý thức cộng đồng trong việc giữ gìn rừng, suối và cảnh quan tự nhiên...”
Theo ông Lê Xuân Mạnh, việc lồng ghép yêu cầu bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu vào phát triển du lịch cũng giúp chính quyền cơ sở chủ động hơn trong quản lý đô thị, hạn chế những hệ lụy lâu dài từ phát triển nóng và thiếu kiểm soát.
Không kết thúc bằng những con số tăng trưởng ấn tượng, câu chuyện du lịch xanh ở Tuyên Quang để lại một thông điệp rõ ràng: đây không phải là xu hướng ngắn hạn, mà là hướng đi dài hạn cho các đô thị miền núi trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng.
Từ những không gian nghỉ dưỡng hài hòa với thiên nhiên, sự tham gia chủ động của cộng đồng đến vai trò điều phối của chính quyền địa phương, Tuyên Quang đang từng bước tạo dựng nền tảng cho một mô hình phát triển xanh hơn, an toàn hơn và bền vững hơn trong tương lai.
