Tiêu dùng xanh định hình cuộc đua mới của doanh nghiệp

Tại một trung tâm thương mại ở quận Cầu Giấy (Hà Nội), chị Trần Thu Hà (27 tuổi) dừng chân khá lâu trước quầy thực phẩm đóng hộp. Sau một hồi so sánh, chị quyết định chọn loại sữa có bao bì giấy, sử dụng ống hút sinh học, dù mức giá cao hơn so với các sản phẩm cùng loại.

Chị Hà cho biết, những hình ảnh về thời tiết cực đoan, mưa lũ và sạt lở liên tiếp xuất hiện trên các bản tin thời gian gần đây khiến chị suy nghĩ nhiều hơn về cách tiêu dùng của bản thân.
“Trước kia tôi mua hàng chủ yếu vì tiện lợi và giá cả. Nhưng giờ tôi tự hỏi, lựa chọn của mình có góp phần làm tổn hại môi trường hay không. Nếu có thể thay đổi từ những điều nhỏ, tôi sẵn sàng”, chị chia sẻ.

Không chỉ riêng chị Hà, xu hướng tiêu dùng có trách nhiệm đang lan tỏa mạnh mẽ trong giới trẻ đô thị. Tại các siêu thị, cửa hàng tiện lợi ở Hà Nội, ngày càng dễ bắt gặp hình ảnh người tiêu dùng mang theo túi vải, bình nước cá nhân hay hộp đựng thực phẩm riêng, chủ động hạn chế túi ni lông và đồ nhựa dùng một lần.

Theo các chuyên gia, sự thay đổi này phản ánh một bước chuyển quan trọng trong nhận thức xã hội: từ tiêu dùng dựa trên tiện ích sang tiêu dùng có cân nhắc hệ quả dài hạn. Khi biến đổi khí hậu không còn là khái niệm xa vời mà đã hiện hữu qua thời tiết cực đoan, ô nhiễm và khủng hoảng rác thải, hành vi mua sắm dần trở thành một “lựa chọn đạo đức”, gắn với trách nhiệm cá nhân đối với cộng đồng và môi trường.

Là sinh viên năm cuối một trường đại học trên địa bàn Hà Nội, bạn Nguyễn Minh Quân (22 tuổi) cho biết việc lựa chọn sản phẩm thân thiện môi trường đã trở thành thói quen hằng ngày.
“Thế hệ tụi mình tiếp cận rất nhiều thông tin về biến đổi khí hậu và rác thải nhựa. Dù chưa thể thay đổi điều gì quá lớn, nhưng ít nhất mỗi lần mua sắm, mình có thể chọn sản phẩm ít gây hại hơn. Đó cũng là cách thể hiện trách nhiệm với tương lai của chính mình”, Quân chia sẻ.

Nhiều chuyên gia nhận định, chính nhóm người tiêu dùng trẻ đang trở thành lực đẩy quan trọng buộc doanh nghiệp phải thay đổi. Khác với trước đây, khi yếu tố giá cả gần như quyết định hành vi mua sắm, thì hiện nay niềm tin thương hiệu, cam kết môi trường và minh bạch chuỗi cung ứng ngày càng giữ vai trò then chốt. Điều này khiến doanh nghiệp không thể chỉ “xanh trên truyền thông”, mà phải chứng minh bằng hành động cụ thể.

Theo quan sát, ngày càng nhiều bạn trẻ coi tiêu dùng xanh không chỉ là hành động bảo vệ môi trường mà còn là cách thể hiện phong cách sống. Các sản phẩm có bao bì tối giản, dễ tái chế, công bố rõ nguồn gốc nguyên liệu và quy trình sản xuất đang dần chiếm ưu thế trong quyết định mua sắm của nhóm khách hàng trẻ – lực lượng tiêu dùng chủ đạo trong 10–15 năm tới.

Nhiều khảo sát quốc tế cũng cho thấy xu hướng này ngày càng rõ nét. Theo nghiên cứu của Nielsen và McKinsey, thế hệ trẻ không chỉ quan tâm đến công năng sản phẩm mà còn đặt nặng yếu tố môi trường, trách nhiệm xã hội và tính minh bạch trong chuỗi cung ứng. Điều này buộc doanh nghiệp phải nhìn lại toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ thiết kế, sản xuất đến thu hồi và tái chế.

Tại Việt Nam, khảo sát của Hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao năm 2024 ghi nhận hơn một nửa người tiêu dùng ưu tiên lựa chọn sản phẩm thân thiện môi trường, có nguồn gốc rõ ràng và quy trình sản xuất bền vững. Đáng chú ý, phần lớn người được hỏi sẵn sàng chi trả cao hơn từ 5–10% cho các sản phẩm xanh – cho thấy tiêu dùng bền vững đang dần trở thành “chuẩn mực mới” thay vì lựa chọn mang tính phong trào.

Đại diện Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) nhận định, người tiêu dùng hiện đại không chỉ mua sản phẩm để sử dụng mà còn quan tâm đến giá trị và cam kết dài hạn mà thương hiệu theo đuổi. “Tiêu dùng xanh đang trở thành thước đo uy tín của doanh nghiệp. Doanh nghiệp không thể đứng ngoài xu thế này nếu muốn giữ được niềm tin của thị trường”, đại diện PRO Việt Nam chia sẻ.

Trước làn sóng tiêu dùng xanh ngày càng rõ nét, nhiều doanh nghiệp lớn như Nestlé, Coca-Cola, TH true Milk, La Vie… đã chủ động điều chỉnh chiến lược phát triển theo hướng bền vững, từ cải tiến bao bì, tăng tỷ lệ vật liệu tái chế đến đầu tư công nghệ giảm phát thải. Với nhiều doanh nghiệp, đây không chỉ là câu chuyện trách nhiệm xã hội mà còn là bài toán cạnh tranh và tồn tại dài hạn.

Quá trình chuyển đổi này còn gắn chặt với định hướng chính sách quốc gia. Chiến lược tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030 đặt mục tiêu hình thành lối sống tiêu dùng bền vững, qua đó góp phần hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp không còn là “người ngoài cuộc” mà trở thành mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái phát triển bền vững.

Song song với cơ hội, áp lực tuân thủ cũng ngày càng rõ nét. Quy định về Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) buộc doanh nghiệp phải tham gia sâu hơn vào hoạt động thu gom, tái chế sau tiêu dùng. Các tiêu chuẩn môi trường quốc tế ngày càng khắt khe cũng trở thành “tấm vé thông hành” nếu doanh nghiệp muốn duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Khi tiêu dùng xanh dần trở thành lựa chọn phổ biến của giới trẻ, những doanh nghiệp sớm thích ứng, đầu tư bài bản và minh bạch trong chiến lược phát triển bền vững được kỳ vọng sẽ không chỉ tồn tại, mà còn giữ vai trò dẫn dắt thị trường trong giai đoạn chuyển đổi sắp tới.