Làng nghề sản xuất “lương khô” hơn 1.000 tuổi tại Hải Phòng

Ấm no nhờ nghề truyền thống

Về làng Lạng Côn ở xã Đông Phương, huyện Kiến Thụy (cũ), nay thuộc xã Kiến Minh, những ngày nắng, đâu đâu cũng bắt gặp cảnh người làm nghề đem những mẻ bánh đa mới hấp chín ra khơi khô.

Trò chuyện với phóng viên về nghề làm bánh đa truyền thống của quê hương, anh Phạm Văn Phác, cho biết, theo lời các bậc cao niên trong vùng, nghề làm bánh đa ở Lạng Côn có từ hơn 1.000 năm trước. Đến nay, người dân địa phương vẫn làu làu câu ca nói về nghề truyền thống của 4 làng thuộc tổng Đại Trà trên địa bàn 2 xã Đông Phương và Đại Đồng, huyện Kiến Thụy (cũ), nay thuộc xã Kiến Minh, Tp.Hải Phòng: “Lạng Côn bánh đúc, bánh đa/ Đức Phong muối lậu, Đại Trà phủ trang/ Làng Cầu đánh dậm cả làng/ Con bống, con mũm còn sang nỗi gì?”.

Theo lời anh Phác, hơn 20 năm trở về trước, nghề làm bánh đa ở Lạng Côn ở giai đoạn cực thịnh với hơn 40 hộ làm nghề. Nay do nhiều nguyên nhân, chủ yếu là thiếu lao động, làng nghề teo tóp chỉ còn khoảng 20 hộ theo nghề truyền thống.

So với các làng nghề làm bánh đa khác trên địa bàn TP Hải Phòng, người làng Lạng Côn chỉ làm loại bánh đa nướng. Trước đây, chủ yếu là bánh đa trắng và bánh đa đỏ. Do nhu cầu của thị trường và thị hiếu của người tiêu dùng, thời gian gần đây họ làm thêm một số loại bánh đa đặc biệt, trong đó có bánh đa gấc.

Nguyên liệu chủ yếu người làm nghề bánh đa Lạng Côn sử dụng chủ yếu là gạo tẻ, muối, đường (thắng lên tạo màu cho bánh đa đỏ), vừng, gấc…, hoàn toàn không sử dụng bất cứ hóa chất hay phẩm màu nào.

Mặc dù đã chuyển từ làm tay sang làm máy ở một số công đoạn như xay bột, tráng và hấp bánh, người làm bánh đa ở Lạng Côn vẫn khá vất vả. Hằng ngày, họ phải dậy từ lúc 2 - 3 giờ sáng để tráng bánh liên tục đến 9 - 10 giờ trưa, sau đó đưa bánh ra phơi khô. Nếu trời nắng to, chỉ khoảng 4 tiếng là bánh khô. Còn trời mưa, phải đưa bánh đi sấy. Nếu tráng bằng tay, mỗi hộ làm nghề chỉ có thể làm ra hàng trăm chiếc bánh đa nướng mỗi ngày. Từ khi chuyển sang tráng bánh bằng máy, công suất được nâng lên tới vài nghìn bánh/hộ/ngày.

Ngoài sản xuất bánh đa, một hộ ở thôn Lạng Côn làm dịch vụ thu mua rồi giao tới các cửa hàng, đại lý hoặc nướng bánh theo đơn đặt hàng. Nghề làm bánh đa nướng đem lại đời sống ấm no cho nhiều gia đình ở địa phương với mức thu nhập hơn 20 triệu đồng/hộ/tháng.

 “Lương khô” độc đáo hơn nghìn năm tuổi

Theo câu chuyện được truyền ngôn nhiều đời nay ở làng Lạng Côn, xã Kiến Minh, TP Hải Phòng, vào thế kỷ 10, binh lính ra trận lâm vào cảnh thiếu lương thực. Trước tình cảnh này, vị danh tướng khi ấy là ông Chu Xích Công dạy người làng Lạng Côn cách làm bánh đa nướng để binh lính thuận tiện đem theo.

Sau này, người làng Lạng Côn giữ nghề và truyền lại đến ngày nay. Từ “lương khô” dành cho binh lính ra trận, bánh đa nướng Lạng Côn trở thành món ăn vặt được ưa chuộng trong vùng. Ông Chu Xích Công được người dân trong vùng tôn làm Thành hoàng làng, hiện được thờ phụng tại Di tích quốc gia chùa Lạng Côn ở xã Kiến Minh, TP Hải Phòng, cùng với Phò mã đô uý, Văn Định Vương, Lạng Giang trấn đô thống chế Văn nhượng hầu Trần Quốc Thi.

Năm 2014, làng nghề bánh đa Lạng Côn được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu làng nghề, tiến tới đăng ký chứng nhận sản phẩm OCOP.

Để hỗ trợ các hộ làm nghề bánh đa Lạng Côn, thời gian qua, chính quyền địa phương thường xuyên phối hợp mở các lớp tập huấn về an toàn thực phẩm cũng như đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá sản phẩm, kết nối giữa sản xuất với tiêu thụ.

Khó khăn lớn nhất hiện nay đối với làng nghề sản xuất bánh đa nướng Lạng Côn là thiếu lao động. Lớp trẻ ít người theo nghề dù thu nhập được đánh giá là khá cao so với mặt bằng chung ở địa phượng. Tại các hộ hiện đang làm nghề, chủ yếu lớp người lớn tuổi, vẫn ngày ngày kẽo kẹt giữ nghề truyền thống.