Du lịch không còn đơn thuần là hoạt động nghỉ ngơi, tham quan mà đang chuyển mạnh sang mô hình du lịch kết hợp chăm sóc sức khỏe (wellness tourism) - một xu hướng phát triển nổi bật của ngành du lịch thế giới và Việt Nam trong những năm gần đây.
Đặc điểm của du lịch chăm sóc sức khỏe
Du lịch kết hợp chăm sóc sức khỏe là loại hình du lịch trong đó du khách tham gia các hoạt động nhằm nâng cao thể chất, tinh thần và cân bằng cảm xúc thông qua các liệu pháp tự nhiên, y học cổ truyền, dinh dưỡng, thiền – yoga, spa trị liệu, nghỉ dưỡng sinh thái và các chương trình phục hồi sức khỏe. Khác với du lịch y tế vốn tập trung vào điều trị bệnh, du lịch chăm sóc sức khỏe hướng tới phòng ngừa, thư giãn, tái tạo năng lượng và nâng cao chất lượng sống.
Đặc trưng nổi bật của loại hình này là tính tổng hợp cao, kết hợp giữa tài nguyên thiên nhiên, giá trị văn hóa bản địa, tri thức y học truyền thống và dịch vụ du lịch hiện đại. Du khách không chỉ được tận hưởng cảnh quan mà còn tham gia sâu vào các hoạt động mang tính trải nghiệm, cá nhân hóa, thân thiện với môi trường và bền vững.
Xu hướng phát triển du lịch chăm sóc sức khỏe trên thế giới
Trên thế giới, du lịch chăm sóc sức khỏe đang tăng trưởng nhanh và trở thành một trong những phân khúc có giá trị gia tăng cao nhất của ngành du lịch. Nhiều quốc gia đã xây dựng thương hiệu quốc gia gắn với wellness tourism như Thái Lan với spa và massage truyền thống, Ấn Độ với yoga và Ayurveda, Nhật Bản với tắm khoáng onsen, Hàn Quốc với chăm sóc sắc đẹp và y học cổ truyền.
Sau đại dịch COVID-19, nhận thức của con người về sức khỏe, miễn dịch và cân bằng tinh thần càng được nâng cao. Du khách ưu tiên những điểm đến an toàn, gần gũi thiên nhiên, có khả năng phục hồi sức khỏe thể chất lẫn tinh thần. Điều này đã thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của các khu nghỉ dưỡng sinh thái, retreat thiền – yoga, du lịch suối khoáng, rừng trị liệu và du lịch chậm.
Tiềm năng phát triển du lịch chăm sóc sức khỏe tại Việt Nam
Việt Nam được đánh giá là quốc gia có nhiều lợi thế để phát triển du lịch kết hợp chăm sóc sức khỏe. Trước hết là hệ sinh thái tự nhiên đa dạng với núi rừng, biển đảo, suối khoáng nóng, hang động, khí hậu phong phú và cảnh quan nguyên sơ. Nhiều địa phương sở hữu nguồn tài nguyên quý cho wellness tourism như suối khoáng Kim Bôi, Mỹ Lâm, Bình Châu, Quang Hanh; các vùng núi cao có khí hậu trong lành như Sa Pa, Mộc Châu, Đà Lạt; các bãi biển dài và sạch tại miền Trung, Nam Bộ.
Bên cạnh đó, Việt Nam có nền y học cổ truyền lâu đời với kho tàng dược liệu phong phú, các bài thuốc nam, phương pháp dưỡng sinh, châm cứu, xoa bóp, thiền và khí công. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển các sản phẩm du lịch chăm sóc sức khỏe mang bản sắc dân tộc, khác biệt với các điểm đến khác trong khu vực.
Các mô hình du lịch chăm sóc sức khỏe tiêu biểu
Hiện nay, du lịch kết hợp chăm sóc sức khỏe tại Việt Nam đang hình thành và phát triển theo nhiều mô hình khác nhau. Phổ biến nhất là du lịch nghỉ dưỡng kết hợp spa và suối khoáng nóng, hướng tới đối tượng trung niên, người cao tuổi và khách quốc tế. Bên cạnh đó là các retreat thiền – yoga, detox, ăn uống thực dưỡng, thu hút giới trẻ, doanh nhân và những người làm việc cường độ cao.
Du lịch sinh thái gắn với chăm sóc sức khỏe cộng đồng tại các vùng nông thôn, miền núi cũng đang được quan tâm. Du khách tham gia các hoạt động như đi bộ trong rừng, làm nông nghiệp hữu cơ, sử dụng thảo dược địa phương, thưởng thức ẩm thực lành mạnh và trải nghiệm văn hóa bản địa, qua đó cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần.
Ý nghĩa kinh tế - xã hội và môi trường
Du lịch chăm sóc sức khỏe không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn có ý nghĩa sâu sắc về xã hội và môi trường. Đây là phân khúc du lịch có mức chi tiêu cao, thời gian lưu trú dài, tạo nhiều việc làm ổn định cho lao động địa phương, đặc biệt là phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số. Loại hình này cũng khuyến khích bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, phát triển dược liệu, nông nghiệp hữu cơ và lối sống xanh.
Về mặt xã hội, du lịch chăm sóc sức khỏe góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng bệnh, rèn luyện thân thể, cân bằng tinh thần và bảo vệ môi trường. Việc kết hợp y học cổ truyền với du lịch còn giúp bảo tồn tri thức bản địa, giá trị văn hóa truyền thống và tăng cường bản sắc quốc gia.
Thách thức và giải pháp phát triển bền vững
Mặc dù có nhiều tiềm năng, du lịch chăm sóc sức khỏe ở Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức như thiếu quy hoạch tổng thể, sản phẩm còn đơn điệu, chất lượng dịch vụ chưa đồng đều, nguồn nhân lực chuyên sâu còn hạn chế. Công tác quảng bá, xây dựng thương hiệu wellness tourism quốc gia chưa thực sự bài bản và hiệu quả.
Để phát triển bền vững, cần có chiến lược dài hạn gắn du lịch chăm sóc sức khỏe với phát triển kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Nhà nước cần hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ đầu tư, đào tạo nhân lực, bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và y học cổ truyền. Doanh nghiệp cần chú trọng đổi mới sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ, ứng dụng công nghệ số và xây dựng các chuỗi giá trị bền vững. Cộng đồng địa phương cần được tham gia và hưởng lợi một cách công bằng trong quá trình phát triển.
Du lịch kết hợp chăm sóc sức khỏe là xu hướng tất yếu, phù hợp với nhu cầu của xã hội hiện đại và định hướng phát triển bền vững của ngành du lịch Việt Nam. Việc khai thác hiệu quả loại hình du lịch này không chỉ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia mà còn mang lại lợi ích lâu dài cho sức khỏe con người, bảo vệ môi trường và gìn giữ giá trị văn hóa dân tộc. Trong tương lai, nếu được đầu tư đúng hướng và phát triển bài bản, du lịch chăm sóc sức khỏe sẽ trở thành một trụ cột quan trọng của nền kinh tế du lịch xanh và bền vững Việt Nam./.
