[eMagazine] Ngành thủy sản Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển bền vững và minh bạch từ năm 2026

Bước sang năm 2026, ngành thủy sản Việt Nam đứng trước một giai đoạn phát triển mới, trong đó yêu cầu tăng trưởng không còn đơn thuần đo bằng kim ngạch xuất khẩu mà được đặt trong tổng thể các tiêu chí về môi trường, tính minh bạch và trách nhiệm xã hội. Sau quá trình tái cơ cấu sâu rộng từ khâu sản xuất, khai thác đến chế biến và thị trường, toàn ngành đang chuyển mình theo hướng chủ động thích ứng, lấy phát triển bền vững làm nền tảng lâu dài.

Năm 2025 được xem là phép thử lớn đối với sức chịu đựng của ngành thủy sản. Theo ông Đỗ Ngọc Tài, tân Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), bức tranh thị trường thế giới có tín hiệu hồi phục nhưng phân hóa mạnh, kéo theo hàng loạt thách thức mới. Các rào cản thương mại, thuế quan và kỹ thuật ngày càng chặt chẽ; chi phí đầu vào leo thang; yêu cầu về tiêu chuẩn môi trường, truy xuất nguồn gốc, lao động và an toàn dịch bệnh đặt doanh nghiệp trước áp lực lớn chưa từng có. Trong nước, thiên tai, bão lũ và thời tiết cực đoan tiếp tục ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động khai thác, nuôi trồng, chế biến và logistics của toàn chuỗi thủy sản.

Trong bối cảnh nhiều biến động, ngành thủy sản Việt Nam vẫn cho thấy khả năng trụ vững và thích ứng linh hoạt. Theo đánh giá của ông Đỗ Ngọc Tài, bản lĩnh ấy đến từ sự đồng lòng của doanh nghiệp, người sản xuất nguyên liệu và lực lượng lao động gắn bó lâu dài với nghề. Thay vì co cụm, nhiều doanh nghiệp đã chủ động điều chỉnh chiến lược, duy trì nhịp sản xuất, giữ ổn định các thị trường truyền thống và từng bước mở rộng sang những thị trường mới, song song với việc nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm và đẩy mạnh chế biến sâu để gia tăng giá trị.

Kết quả nổi bật nhất của năm 2025 là kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt khoảng 11,3 tỷ USD, mức cao kỷ lục của toàn ngành. Thành quả này không chỉ phản ánh nỗ lực của hàng nghìn doanh nghiệp, cơ sở nuôi trồng, khai thác và chế biến, mà còn là kết tinh của sự phối hợp giữa cộng đồng doanh nghiệp với các bộ, ngành, địa phương và đối tác trong và ngoài nước. Đây cũng là nền tảng quan trọng để ngành thủy sản bước vào năm 2026 với tâm thế tự tin hơn.

Năm 2026 đồng thời mở ra nhiệm kỳ VII của VASEP (2026 - 2030), trong bối cảnh kinh tế và thương mại toàn cầu tiếp tục biến động khó lường. Trước thực tế đó, VASEP xác định phương châm xuyên suốt là chủ động thích ứng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và kiên định với mục tiêu phát triển bền vững. Theo ông Đỗ Ngọc Tài, tăng trưởng của ngành trong giai đoạn tới phải song hành với trách nhiệm bảo vệ nguồn lợi thủy sản, môi trường sinh thái, quyền lợi của ngư dân và uy tín quốc gia trên thị trường quốc tế.

Một trong những nhiệm vụ then chốt được đặt ra là phòng, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Đây không chỉ là yêu cầu để tháo gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu, mà còn là điều kiện tiên quyết để xây dựng một nghề cá hiện đại, minh bạch và có khả năng phát triển lâu dài. Thời gian qua, nhiều doanh nghiệp thành viên VASEP đã thể hiện rõ trách nhiệm khi cam kết không thu mua, không chế biến và không xuất khẩu hải sản có nguồn gốc IUU sang thị trường EU, qua đó góp phần bảo vệ thương hiệu thủy sản Việt Nam và sinh kế bền vững cho ngư dân.

Ông Đỗ Ngọc Tài cho biết, từ tháng 10/2025 đến nay, Chính phủ, Ban Chỉ đạo quốc gia về IUU và Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai hàng loạt biện pháp quyết liệt, với sự tham gia trực tiếp của VASEP trong vai trò đại diện cộng đồng doanh nghiệp. Bước sang năm 2026, hiệp hội tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp theo ba trụ cột ưu tiên: mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh; thúc đẩy phát triển xanh, minh bạch và có trách nhiệm; đồng thời phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý và địa phương nhằm phát triển bền vững và giảm áp lực lên nguồn lợi thủy sản.

Đánh giá về bức tranh toàn ngành tại Lễ tổng kết xuất khẩu thủy sản năm 2025, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho rằng những kết quả đạt được là rất đáng ghi nhận. Năm 2025, tổng sản lượng thủy sản ước đạt khoảng 9,95 triệu tấn, cao nhất từ trước đến nay; kim ngạch xuất khẩu đạt 11,32 tỷ USD, chưa kể khoảng 250 triệu USD từ bột cá. Các con số này cho thấy trình độ công nghệ, năng lực chế biến và sức cạnh tranh của thủy sản Việt Nam đã được cải thiện rõ rệt.

Một điểm sáng khác là khả năng “xoay trục” nhanh của doanh nghiệp trước biến động thị trường. Khi thị trường Hoa Kỳ gặp khó, nhiều doanh nghiệp đã chủ động mở rộng sang Trung Quốc, châu Âu và châu Phi, qua đó giảm phụ thuộc và phân tán rủi ro.

Bên cạnh các mặt hàng chủ lực như tôm và cá tra, ngành thủy sản vẫn còn nhiều dư địa phát triển mới. Nuôi biển được xác định là hướng đi chiến lược, với mục tiêu đạt kim ngạch khoảng 1,4 tỷ USD vào năm 2030 theo Quyết định 1664/QĐ-TTg của Chính phủ. Song song đó, các lĩnh vực như cá rô phi mặn lợ, rong, tảo biển, nuôi trồng tại hồ chứa và chế biến sâu được kỳ vọng sẽ đóng góp ngày càng lớn vào giá trị gia tăng của toàn ngành.

Năm 2026, với vai trò là năm đầu của kế hoạch 5 năm 2026 - 2030, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục chỉ đạo ngành thủy sản theo tinh thần kỷ cương, trách nhiệm, chủ động và đổi mới. Kỳ vọng đặt ra không chỉ là tăng tốc về quy mô, mà quan trọng hơn là tạo nền tảng vững chắc để thủy sản Việt Nam phát triển bền vững, hội nhập sâu và khẳng định vị thế trên bản đồ thủy sản toàn cầu.

Trần Huyền