[eMagazine] Việt Nam đối mặt bài toán huy động hàng trăm tỷ USD cho chuyển đổi xanh

Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển mình quan trọng, khi mục tiêu tăng trưởng kinh tế không còn tách rời yêu cầu bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu. Con đường hướng tới phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 đặt ra một bài toán lớn: làm thế nào để huy động đủ nguồn lực tài chính cho chuyển đổi xanh trong bối cảnh nhu cầu vốn ngày càng gia tăng và cấu trúc nền kinh tế vẫn đang trong quá trình tái định hình.

Ngày 27/1/2026 tại Hà Nội, việc khởi động dự án “Chuyển dịch đầu tư theo hướng chuyển đổi xanh” (SHIFT) đã cho thấy những nỗ lực cụ thể nhằm giải bài toán này. Dự án được triển khai trong khuôn khổ hợp tác giữa các cơ quan của Chính phủ Việt Nam với sáu tổ chức trong nước và quốc tế, dưới sự tài trợ của Bộ Môi trường, Hành động Khí hậu, Bảo tồn Thiên nhiên và An toàn Hạt nhân Đức (BMUKN), thuộc Sáng kiến Khí hậu Quốc tế (IKI) của CHLB Đức.

Không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ kỹ thuật, SHIFT còn được kỳ vọng trở thành chất xúc tác thúc đẩy dòng vốn đầu tư và tài chính xanh, góp phần hiện thực hóa lộ trình chuyển dịch năng lượng và phát triển bền vững của Việt Nam.

Dự án tập trung vào việc nâng cao năng lực cho cả khu vực công và tư, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính xanh, đầu tư bền vững và triển khai các giải pháp công nghệ thân thiện với khí hậu. Đây được xem là nền tảng quan trọng giúp Việt Nam từng bước tiệm cận các chuẩn mực quốc tế về tài chính xanh và thị trường carbon, trong bối cảnh các yêu cầu về minh bạch, trách nhiệm môi trường - xã hội ngày càng trở thành điều kiện tiên quyết đối với dòng vốn toàn cầu.

Phát biểu tại lễ khởi động, ông Chu Đức Lam, Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế ngành (Bộ Tài chính), cho rằng giai đoạn phát triển mới của đất nước đặt ra yêu cầu rất rõ ràng: tăng trưởng phải đi cùng bền vững, xanh hơn, thông minh hơn và bao trùm hơn. Việt Nam không thể đứng ngoài xu thế chuyển đổi kép của thế giới là chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, hướng tới kinh tế tuần hoàn và mục tiêu phát thải ròng bằng không.

Theo ông Lam, chuyển đổi xanh không đơn thuần là một khẩu hiệu mang tính định hướng, mà là sự thay đổi mang tính cấu trúc, bao trùm từ mô hình tăng trưởng, cơ cấu đầu tư, công nghệ sản xuất cho tới hệ thống năng lượng. Trong bức tranh đó, năng lượng được xem là lĩnh vực then chốt, quyết định sự thành công của toàn bộ quá trình chuyển đổi. Để quá trình này diễn ra thực chất, đầu tư xanh và tài chính xanh cần được triển khai ở quy mô đủ lớn, đóng vai trò dẫn dắt thị trường và tạo động lực lan tỏa cho khu vực doanh nghiệp cũng như nền kinh tế.

Các con số cho thấy áp lực về vốn là không nhỏ. Trong 5 năm tới, riêng các lĩnh vực như chuyển đổi năng lượng và giao thông xanh đã đòi hỏi nguồn đầu tư lên tới hàng trăm tỷ USD. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh xác định nhu cầu vốn cho giai đoạn 2026 - 2030 vượt 100 tỷ USD, trong đó phần lớn trông đợi vào khu vực tư nhân và dòng vốn đầu tư nước ngoài. Song song đó, nhiều nghiên cứu quốc tế cũng chỉ ra rằng nhu cầu vốn bình quân hằng năm cho chuyển đổi xanh và chuyển đổi năng lượng của Việt Nam trong những thập kỷ tới ở mức rất cao.

Ở góc độ điều hành chính sách tiền tệ, bà Phạm Thị Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam), cho biết tổng nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh của Việt Nam ước tính khoảng 670 - 700 tỷ USD. Quy mô này đòi hỏi phải mở rộng và đa dạng hóa các kênh huy động, từ tín dụng ngân hàng, thị trường vốn cho tới các công cụ tài chính bền vững, đồng thời tăng cường sự tham gia của khu vực tư nhân. Việc phân bổ hiệu quả nguồn lực, gắn với nâng cao năng lực triển khai tài chính xanh của hệ thống ngân hàng, được xem là yếu tố then chốt.

Trong bối cảnh đó, việc triển khai dự án SHIFT được đánh giá có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đại diện Ngân hàng Nhà nước cho rằng dự án sẽ hỗ trợ tăng cường khả năng huy động nguồn vốn trung và dài hạn cho chuyển đổi xanh, đồng thời giúp hệ thống ngân hàng nâng cao năng lực xây dựng và triển khai các sản phẩm tín dụng xanh. Trọng tâm của dự án là các hoạt động hỗ trợ kỹ thuật, nhằm hoàn thiện khung chính sách, cải thiện thực thi tín dụng xanh và từng bước tiếp cận các chuẩn mực báo cáo tài chính khí hậu theo khuyến nghị của Lực lượng công bố tài chính liên quan đến khí hậu (TCFD).

Song song với đó, Ngân hàng Nhà nước sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan để nghiên cứu, phát triển các công cụ tài chính bền vững như trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững và các sản phẩm tài chính gắn với thực hành ESG. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm mở rộng kênh huy động vốn dài hạn, giảm áp lực lên hệ thống tín dụng truyền thống và phù hợp với xu hướng tài chính xanh toàn cầu.

Bà Alexandra Westwood, Tùy viên Kinh tế và Hợp tác phát triển của Đại sứ quán CHLB Đức tại Việt Nam, nhấn mạnh rằng thúc đẩy tài chính xanh và năng lượng sạch là một hành trình phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa khung chính sách, năng lực tài chính và chuyên môn kỹ thuật. Việc kết hợp thế mạnh của các bên thông qua dự án SHIFT được kỳ vọng sẽ tạo ra tác động lan tỏa, hỗ trợ Việt Nam đạt được các mục tiêu phát triển và khí hậu trong dài hạn.

Thực tế cho thấy, chuyển đổi xanh đã trở thành xu thế không thể đảo ngược. Trước những thách thức ngày càng gia tăng từ biến đổi khí hậu và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, Việt Nam đã từng bước điều chỉnh chiến lược phát triển theo hướng bền vững và có khả năng chống chịu cao hơn. Trong lộ trình đó, hệ thống ngân hàng được xác định là một trong những trụ cột quan trọng.

Đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng xanh của toàn hệ thống đạt khoảng 770 nghìn tỷ đồng, với tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2017 - 2025 trên 20% mỗi năm, cao hơn mức tăng trưởng tín dụng chung của nền kinh tế. Những con số này phản ánh sự chuyển biến rõ nét từ nhận thức sang hành động, cho thấy tài chính xanh đang dần trở thành một phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển của Việt Nam.

Dẫu vậy, chặng đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức. Bài toán 700 tỷ USD cho chuyển đổi xanh không thể giải quyết trong ngày một ngày hai, nhưng với sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, khu vực tài chính và cộng đồng doanh nghiệp, cùng sự hỗ trợ từ các đối tác quốc tế, Việt Nam đang từng bước đặt những viên gạch nền móng cho một mô hình tăng trưởng xanh, bền vững và phù hợp với xu thế toàn cầu.

Trần Huyền