Hàng nghìn container nguyên liệu phục vụ sản xuất thực phẩm đang bị ùn ứ tại các cảng biển, đẩy nhiều doanh nghiệp vào nguy cơ đình trệ sản xuất đúng thời điểm cận Tết Nguyên đán. Trước thực trạng này, Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) đã có văn bản khẩn gửi Phó Thủ tướng Lê Thành Long cùng các bộ, ngành liên quan, đề nghị xem xét ngừng áp dụng Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP về quản lý an toàn thực phẩm đến hết ngày 31/3/2026.
Theo VLA, những ách tắc hiện nay không xuất phát từ sự thiếu tuân thủ của doanh nghiệp, mà chủ yếu do khoảng trống và sự thiếu đồng bộ trong triển khai các quy định mới. Ghi nhận đến hết ngày 2/2/2026 cho thấy, nhiều lô nguyên liệu nhập khẩu phục vụ sản xuất nội địa trong các ngành nước giải khát, rượu bia, bánh kẹo… đã không thể làm thủ tục hải quan kể từ ngày 29/1/2026.
Nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự thay đổi chính sách. Trước đây, theo Khoản 2, Điều 4 Nghị định 15/2018/NĐ-CP, nhóm nguyên liệu chỉ dùng cho sản xuất nội bộ hoặc gia công hàng xuất khẩu được miễn thủ tục tự công bố sản phẩm. Tuy nhiên, Nghị định 46/2026/NĐ-CP đã bãi bỏ quy định này, khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào thế “kẹt” vì không có cơ sở pháp lý rõ ràng để hoàn thiện hồ sơ ngay lập tức.
VLA chỉ ra rằng doanh nghiệp đang mắc kẹt trong hai tình huống khó tháo gỡ. Với nhóm nguyên liệu thuộc diện phải công bố hợp quy, doanh nghiệp không thể thực hiện ngay vì thiếu “đầu vào pháp lý” để cơ quan chức năng tiếp nhận và thẩm định. Trong khi đó, với nhóm nguyên liệu được miễn công bố tiêu chuẩn áp dụng, việc sử dụng bản tiêu chuẩn sản phẩm lại chưa được các cơ quan quản lý thống nhất chấp nhận, do vẫn có khuyến nghị phải thực hiện công bố hợp quy.
Tình trạng này càng trở nên nghiêm trọng khi năng lực của hệ thống kiểm nghiệm không theo kịp yêu cầu mới. Trong giai đoạn từ 29/1 đến 2/2/2026, nhiều đơn vị kiểm tra an toàn thực phẩm chủ chốt như Quatest 3, Viện Kiểm nghiệm vệ sinh an toàn thực phẩm, Vinacontrol đã đồng loạt thông báo ngừng tiếp nhận hồ sơ. Theo VLA, số lượng đối tượng phải kiểm nghiệm tăng đột biến do nhiều nhóm hàng trước đây được miễn, nay buộc phải kiểm tra theo Nghị định 46, trong khi quy trình và nguồn lực của các đơn vị kiểm nghiệm chưa kịp chuẩn bị.
Ngay cả trong kịch bản thuận lợi hơn, khi các vướng mắc được tháo gỡ, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với khung thời gian xử lý kéo dài. Đối với hàng hóa có quy chuẩn Việt Nam, doanh nghiệp phải thực hiện công bố hợp quy trong vòng 10 ngày kể từ khi nộp hồ sơ, sau đó tiếp tục trải qua quy trình kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm từ 3 đến 11 ngày làm việc. Tổng thời gian hoàn tất thủ tục có thể lên tới khoảng 25 ngày, khiến nguyên liệu không kịp đưa vào sản xuất trong giai đoạn cao điểm trước Tết.
Rủi ro còn lớn hơn với nhóm thực phẩm có nguồn gốc động vật, thực vật thuộc diện kiểm dịch. Dù Nghị định 46 quy định một cơ quan có thể thực hiện đồng thời kiểm tra an toàn thực phẩm và kiểm dịch, nhưng trên thực tế chưa có hướng dẫn thống nhất về việc sử dụng mẫu kiểm dịch cho mục đích kiểm tra an toàn thực phẩm. Việc phải lấy mẫu riêng biệt, cùng với sự khác biệt trong cơ chế quản lý rủi ro giữa hai hệ thống, làm gia tăng chi phí và kéo dài thời gian thông quan.
VLA cảnh báo, nếu không có cơ chế tạm giải tỏa hoặc cho phép đưa hàng về bảo quản, hàng hóa buộc phải lưu tại cảng trong thời gian chờ kết quả kiểm nghiệm, làm gia tăng nguy cơ kẹt cảng trên diện rộng. Ngay cả khi được giải tỏa, không phải tất cả các kho đều đã đáp ứng đồng thời tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và vệ sinh thú y.
Về trung hạn, áp lực chuyển đổi còn lớn hơn khi hàng nghìn doanh nghiệp và hàng trăm nghìn sản phẩm phải thay đổi nghĩa vụ tự công bố hoặc công bố theo hình thức mới trong cùng một thời điểm, trong khi năng lực của các tổ chức chứng nhận, phòng thử nghiệm và đội ngũ chuyên môn là hữu hạn. VLA cho rằng, thời gian chuyển đổi thực tế chỉ còn khoảng 8-10 tháng sau khi trừ đi thời gian chờ hướng dẫn và hoàn thiện hệ thống.
Từ những phân tích trên, VLA khẳng định các khó khăn hiện nay mang tính hệ thống và cần được xử lý ở cấp chính sách. Hiệp hội kiến nghị Chính phủ xem xét tạm ngừng áp dụng Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP đến hết ngày 31/3/2026 để có thời gian đánh giá toàn diện, hoàn thiện hướng dẫn và bảo đảm sự cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ người tiêu dùng và duy trì hoạt động ổn định của nền kinh tế.
