Lâm Đồng: Tái canh cây cà phê – Thay đổi để phát triển bền vững

Lâm Đồng đang từng bước khẳng định vị thế mới trong ngành hàng nông sản xuất khẩu chủ lực. Với hơn 322.000 ha diện tích canh tác, chiếm hơn 31% đất nông nghiệp toàn tỉnh, cà phê không chỉ là cây trồng chiến lược mà còn là sinh kế của hàng trăm nghìn hộ nông dân. Sau 5 năm triển khai Chương trình tái canh và ghép cải tạo cà phê giai đoạn 2021–2025, tỉnh đã đạt được nhiều kết quả tích cực, tạo tiền đề quan trọng cho giai đoạn 2026–2030 hướng tới phát triển bền vững.

Bước tiến từ đổi mới giống và công nghệ

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng, đến hết năm 2025, diện tích cà phê toàn tỉnh ước đạt hơn 323.000 ha, sản lượng vượt 1 triệu tấn – cao nhất từ trước đến nay. Trong đó, diện tích cà phê tái canh và ghép cải tạo đạt hơn 45.600 ha, tương đương 85% kế hoạch đề ra. Các giống mới như TR4, TR9, TRS1, Xanh lùn (TS5) hay cà phê Dây đã được đưa vào sản xuất, giúp nâng năng suất, chất lượng hạt và khả năng kháng sâu bệnh. Đáng chú ý, hơn 70% diện tích tái canh hiện đã sử dụng giống chuẩn được Bộ Nông nghiệp công nhận.

Cùng với việc thay giống, người dân Lâm Đồng ngày càng chú trọng áp dụng tiến bộ khoa học – kỹ thuật. Gần 38.000 ha cà phê hiện được tưới bằng hệ thống tiết kiệm nước (béc phun, nhỏ giọt, phun sương), trong đó có nhiều mô hình bón phân thông minh thông qua nước tưới. Sáu vùng sản xuất cà phê ứng dụng công nghệ cao đã được công nhận, với diện tích hơn 2.200 ha liên kết với hơn 1.400 hộ nông dân, góp phần giảm chi phí đầu vào và tăng giá trị sản phẩm.

Song song, tỉnh đã hình thành 65 chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ với gần 30.000 hộ tham gia, 117 hợp tác xã và hơn 30 doanh nghiệp chế biến được chứng nhận HACCP, ISO 22000. Nhiều thương hiệu cà phê đặc sản như Cầu Đất, LangBiang, Đắk Mil, Enjoy Coffee... đã tạo được chỗ đứng vững chắc trên thị trường trong và ngoài nước.

Trong 5 năm qua, các chương trình hợp tác công – tư đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tái canh. Đáng chú ý, Nestlé Việt Nam đã hỗ trợ hơn 5,1 triệu cây giống chất lượng cao cho nông dân, cùng hàng trăm lớp tập huấn kỹ thuật canh tác bền vững. Nguồn vốn vay ưu đãi phục vụ tái canh từ các tổ chức tín dụng cũng đạt trên 650 tỷ đồng, góp phần giúp nông hộ có thêm điều kiện tái đầu tư.

Hiện toàn tỉnh có gần 119.000 ha cà phê đạt các chứng nhận sản xuất bền vững như 4C, Rainforest, UTZ, VietGAP, hữu cơ... Việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế này đã giúp cà phê Lâm Đồng chinh phục nhiều thị trường khó tính như Đức, Nhật Bản, Thụy Sĩ, Ý, Tây Ban Nha. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu cà phê của tỉnh đạt gần 480 triệu USD – con số thể hiện rõ sự vươn lên mạnh mẽ của ngành hàng này.

Những rào cản cần tháo gỡ - Hướng tới 2030 bền vững và hiện đại

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, chương trình tái canh cà phê giai đoạn 2021–2025 vẫn gặp không ít khó khăn. Đại dịch Covid-19 và biến động giá vật tư nông nghiệp đã khiến chi phí tái canh tăng cao. Cùng với đó, giá cà phê nhân liên tục tăng kỷ lục (hiện gần 120.000 đồng/kg) khiến nông dân ngại nhổ bỏ vườn cây già cỗi, chấp nhận duy trì năng suất thấp để có thu nhập trước mắt.

Một số địa phương còn lúng túng trong quản lý giống và hướng dẫn kỹ thuật, công tác tuyên truyền – hỗ trợ vay vốn chưa đồng bộ. Việc thiếu vườn ươm đạt chuẩn, cùng thủ tục vay tái canh còn phức tạp, khiến nhiều nông hộ e ngại tham gia. Tuy vậy, nhiều khu vực như Đắk Mil, Di Linh, Bảo Lâm, Lâm Hà vẫn là điểm sáng khi đạt tỷ lệ tái canh cao, góp phần quan trọng vào thành công chung của toàn tỉnh.

Theo kế hoạch giai đoạn 2026–2030, Lâm Đồng sẽ tiếp tục thực hiện tái canh và ghép cải tạo thêm 25.000 ha cà phê, trong đó 14.000 ha tái canh, 10.700 ha ghép cải tạo. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, 80–90% diện tích cà phê trồng mới sử dụng giống đúng tiêu chuẩn, 70% diện tích có mã số vùng trồng, năng suất bình quân đạt 35–40 tạ/ha, và 100% diện tích tuân thủ quy định EUDR của Liên minh châu Âu.

Để đạt được mục tiêu này, Lâm Đồng sẽ tập trung đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, hỗ trợ tín dụng ưu đãi, mở rộng hợp tác công – tư và phát triển các hợp tác xã chuyên tái canh. Tỉnh cũng khuyến khích doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, phát triển cà phê đặc sản, cà phê hữu cơ, xây dựng thương hiệu “Cà phê Lâm Đồng – kết tinh từ đất lành” gắn với truy xuất nguồn gốc và chỉ dẫn địa lý.

Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, tập huấn kỹ thuật, bình tuyển giống đầu dòng và xây dựng hệ thống tưới tiết kiệm, chống hạn được xem là giải pháp trọng tâm. Việc phát triển bền vững ngành cà phê không chỉ giúp tăng năng suất, chất lượng, mà còn góp phần giảm phát thải, thích ứng biến đổi khí hậu và nâng cao đời sống nông dân.

Với những bước đi bài bản và quyết tâm cao, Lâm Đồng đang từng bước khẳng định vai trò “đầu tàu” trong phát triển cà phê bền vững của cả nước – không chỉ xuất khẩu sản lượng lớn, mà còn xuất khẩu giá trị, tri thức và thương hiệu cà phê Việt trên trường quốc tế.