Từ những mô hình hiệu quả, lan tỏa cách làm hay

Trong những năm qua, phong trào “Nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi, đoàn kết giúp nhau làm giàu và giảm nghèo bền vững” tại Thanh Hóa đã khẳng định sức sống mạnh mẽ trên khắp các vùng quê. Điểm nhấn đặc biệt của phong trào chính là mô hình “Nông dân dạy nông dân”, nơi những người nông dân giàu kinh nghiệm, thành công trực tiếp chia sẻ, cầm tay chỉ việc, giúp bà con thay đổi tư duy, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Mỗi năm, hàng trăm nghìn hộ dân đăng ký tham gia thi đua, trong đó trên 200 nghìn hộ đạt danh hiệu sản xuất, kinh doanh giỏi các cấp. Nhiều hộ đạt thu nhập hàng trăm triệu đến hàng tỷ đồng mỗi năm. Đặc biệt, thay vì giữ bí quyết cho riêng mình, họ chọn cách chia sẻ, hướng dẫn, kéo những hộ khác cùng tiến lên. Chính sự lan tỏa này đã tạo nên một phong trào rộng khắp, bền bỉ và nhân văn.

Một trong những gương sáng là ông Lô Văn Thế, thôn Khả La, xã Công Chính. Từ những ao hồ sẵn có quanh nhà, ông Thế đã mạnh dạn đầu tư mô hình nuôi ốc nhồi thương phẩm kết hợp cung cấp giống. Nhờ nắm vững kỹ thuật chăm sóc, phòng bệnh và chọn giống tốt, mô hình mang lại cho gia đình ông nguồn thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Đặc biệt, ông luôn sẵn sàng chia sẻ bí quyết nuôi, hướng dẫn bà con trong vùng cách xây dựng bể, xử lý nguồn nước, cũng như cung ứng con giống. Nhờ đó, nghề nuôi ốc nhồi đang dần lan tỏa, mở ra hướng đi mới cho nhiều hộ nông dân.

Tại xã Phú Nhuận, huyện Như Thanh, gia đình anh Lê Văn Lâm nổi bật với đàn hươu hơn 50 con. Nhờ nuôi đúng kỹ thuật, mỗi năm gia đình anh thu được hàng chục ký nhung hươu, bán với giá từ 15–18 triệu đồng/kg, chưa kể nguồn thu từ hươu giống. Anh Lâm không chỉ làm giàu cho gia đình, mà còn trở thành “giảng viên tại chỗ” khi tận tình chia sẻ bí quyết chăm sóc, phối giống cho bà con.

Không chỉ ở miền núi, phong trào “Nông dân dạy nông dân” cũng phát triển mạnh mẽ tại các vùng đồng bằng ven biển. Tại Nga Sơn, ông anh Nguyễn Văn Nam, chủ mô hình dưa vàng và dưa lưới Vạn Hoa ở Thanh Hóa. Bằng việc mạnh dạn ứng dụng công nghệ cao trong trồng trọt, từ hệ thống nhà màng, nhà lưới đến quy trình tưới nhỏ giọt và chăm sóc tự động, anh Nam đã tạo ra sản phẩm an toàn, đạt chứng nhận OCOP 4 sao cấp tỉnh. Với năng suất 3–4 tấn/1.000 m², mỗi năm trang trại của anh cung cấp ra thị trường hàng trăm tấn dưa, mang lại nguồn thu ổn định hàng tỷ đồng. Không chỉ làm giàu cho gia đình, anh còn sẵn sàng đón bà con đến tham quan, chia sẻ kỹ thuật, nhân rộng mô hình, góp phần đưa nông nghiệp công nghệ cao lan tỏa sâu rộng ở xứ Thanh.

Kinh tế vững, cộng đồng mạnh

Điểm nổi bật của mô hình “Nông dân dạy nông dân” không chỉ nằm ở việc nâng cao thu nhập cho từng hộ, mà còn tạo hiệu ứng cộng đồng sâu rộng. Người đi trước dìu dắt người đi sau, hộ khá giúp hộ nghèo, người giỏi kỹ thuật sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm cho người còn hạn chế. Ở nhiều địa phương, các mô hình như “ngân hàng con giống”, “tấm lòng vàng” đã được triển khai, hỗ trợ vốn, cây, con giống cho hộ khó khăn, tạo điều kiện để họ vươn lên.

Ông Nguyễn Văn Sơn, Phó Chủ tịch UBND xã Thanh Kỳ, cho biết: “Phong trào Nông dân dạy nông dân đã tạo sự gắn kết, lan tỏa tinh thần đoàn kết trong nhân dân. Không chỉ giúp nhau về giống, vốn, ngày công lao động, mà quan trọng hơn là thay đổi được tư duy sản xuất. Người dân bắt đầu tin rằng có thể làm giàu ngay trên chính đồng đất quê hương mình.”

Nhờ đó, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được cải thiện rõ rệt. Nhiều hộ đã thoát nghèo bền vững, nhiều vùng đất khó khăn dần trở thành vùng sản xuất hàng hóa. Theo thống kê, giai đoạn 2023–2025, toàn tỉnh có tới 13.400 hộ đạt danh hiệu sản xuất, kinh doanh giỏi các cấp, trong đó hàng trăm hộ được vinh danh cấp tỉnh, Trung ương. Đây là minh chứng sinh động cho sức lan tỏa mạnh mẽ của phong trào.

Đặc biệt, mô hình còn tác động rõ rệt đến tư duy canh tác ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Nhiều hộ đã mạnh dạn áp dụng kỹ thuật mới: từ chăn nuôi bò sinh sản, gà an toàn sinh học đến trồng cây dược liệu, cây ăn quả phù hợp thổ nhưỡng. Các mô hình này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mà còn góp phần thu hẹp khoảng cách giàu nghèo giữa các vùng.

Tuy nhiên, không ít thách thức vẫn đặt ra. Nhiều hộ nông dân thiếu vốn để đầu tư nhà màng, nhà lưới, ứng dụng công nghệ cao; trình độ tiếp cận tiến bộ kỹ thuật còn hạn chế. Thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp dù đã mở rộng nhưng vẫn bấp bênh, thương hiệu nông sản chưa thực sự bền vững. Ngoài ra, tác động của biến đổi khí hậu, dịch bệnh vẫn là những rào cản lớn.

Để giải quyết, các cấp hội cần tiếp tục hỗ trợ vốn vay ưu đãi, đẩy mạnh tập huấn, chuyển giao tiến bộ khoa học – kỹ thuật. Đồng thời, mở rộng mạng lưới “nông dân giỏi dạy nông dân”, coi đây là kênh truyền thông trực quan và hiệu quả nhất. Việc liên kết sản xuất – tiêu thụ cũng cần được tăng cường, gắn hộ nông dân với hợp tác xã và doanh nghiệp để hình thành chuỗi giá trị khép kín. Quan trọng hơn, nông nghiệp Thanh Hóa phải phát triển theo hướng xanh, tuần hoàn, bền vững để thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Có thể thấy, “Nông dân dạy nông dân” không chỉ đơn thuần là một phương thức khuyến nông, mà đã trở thành phong trào xã hội giàu tính nhân văn. Những “giáo viên đồng ruộng” giản dị nhưng tận tâm ấy đang góp phần đổi thay tư duy sản xuất, tạo dựng sinh kế bền vững, và quan trọng hơn cả là thắp lên niềm tin vào một nền nông nghiệp văn minh, hiện đại ngay trên đồng đất quê hương./.