Chuẩn hóa nhãn năng lượng, siết hiệu suất và loại bỏ thiết bị tiêu tốn năng lượng

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 30/2026/NĐ-CP ngày 21/1/2026, quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Nghị định này bổ sung, làm rõ nhiều nội dung quan trọng liên quan đến quản lý phương tiện, thiết bị sử dụng năng lượng và vật liệu xây dựng, từ việc dán nhãn năng lượng, kiểm soát hiệu suất cho đến lộ trình loại bỏ các sản phẩm không còn đáp ứng yêu cầu.

Một điểm đáng chú ý là các chứng chỉ quản lý năng lượng được cấp trước thời điểm Nghị định có hiệu lực vẫn tiếp tục được công nhận, nhưng chỉ có giá trị đến hết ngày 31/12/2030. Quy định chuyển tiếp này nhằm tránh xáo trộn, đồng thời tạo khoảng thời gian cần thiết để các tổ chức, cá nhân thích ứng với khung pháp lý mới.

Nghị định cũng chuẩn hóa hệ thống nhãn năng lượng, với các loại nhãn được sử dụng thống nhất trên thị trường. Theo đó, nhãn so sánh cung cấp thông tin về mức tiêu thụ năng lượng, loại năng lượng sử dụng, hiệu suất năng lượng và các chỉ số liên quan, giúp người tiêu dùng dễ dàng đối chiếu giữa các sản phẩm cùng chủng loại. Đây được xem là công cụ quan trọng để thúc đẩy hành vi tiêu dùng tiết kiệm năng lượng và khuyến khích doanh nghiệp cải tiến công nghệ.

Bên cạnh đó, nhãn xác nhận được áp dụng cho các sản phẩm, phương tiện, thiết bị và vật liệu xây dựng đã đạt hoặc vượt các tiêu chuẩn về đặc tính nhiệt, mức tiêu thụ năng lượng hay chỉ số hiệu suất theo quy định. Riêng đối với phương tiện giao thông, nhãn năng lượng tập trung thể hiện rõ loại năng lượng sử dụng, mức tiêu hao và kiểu loại phương tiện, qua đó hỗ trợ cơ quan quản lý cũng như người sử dụng trong việc đánh giá hiệu quả năng lượng.

Các chỉ số liên quan đến hiệu suất năng lượng của thiết bị, mức tiêu thụ năng lượng của phương tiện và đặc tính nhiệt của vật liệu xây dựng được xác định trên cơ sở các tiêu chuẩn quốc gia do cơ quan có thẩm quyền ban hành. Trên nền tảng đó, Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng, trong phạm vi chức năng được giao, có trách nhiệm quy định cụ thể các mức thể hiện trên nhãn so sánh và nhãn xác nhận, bảo đảm tính thống nhất và minh bạch.

Nghị định đồng thời siết chặt các hành vi vi phạm trong hoạt động dán nhãn năng lượng. Những trường hợp như sử dụng nhãn giả, dán nhãn khi chưa thực hiện công bố theo quy định, hoặc ghi sai thông số về hiệu suất, mức tiêu thụ năng lượng hay đặc tính nhiệt đều có thể bị đình chỉ việc dán nhãn. Thậm chí, việc đình chỉ hoặc thu hồi nhãn năng lượng sẽ được áp dụng nếu phát hiện gian dối trong hồ sơ công bố, kết quả thử nghiệm không trùng khớp với thông tin đã công bố, hoặc tổ chức, doanh nghiệp bị xử phạt từ hai lần trở lên vì vi phạm quy định liên quan.

Về trách nhiệm quản lý, các cơ sở sản xuất và doanh nghiệp nhập khẩu phương tiện, thiết bị, vật liệu xây dựng thuộc diện phải dán nhãn năng lượng phải thực hiện chế độ báo cáo định kỳ. Hằng năm, các đơn vị này phải gửi báo cáo về UBND cấp tỉnh nơi đặt cơ sở sản xuất hoặc đăng ký kinh doanh, đồng thời thống kê số lượng, chủng loại sản phẩm đã dán nhãn và đưa ra thị trường. Báo cáo tổng hợp phải được gửi về bộ quản lý chuyên ngành trước ngày 1/3 của năm kế tiếp.

Một nội dung quan trọng khác của Nghị định là quy định rõ các trường hợp phương tiện, thiết bị buộc phải loại bỏ. Theo đó, những sản phẩm không đáp ứng quy chuẩn an toàn, có hiệu suất sử dụng năng lượng thấp hơn mức hiệu suất năng lượng tối thiểu, hoặc không còn phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước trong từng giai đoạn phát triển sẽ không được phép tiếp tục lưu hành.

Mức hiệu suất năng lượng tối thiểu được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố trong các tiêu chuẩn liên quan. Trên cơ sở đó, Bộ này được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ ban hành danh mục cụ thể các phương tiện, thiết bị phải loại bỏ. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm loại trừ dần các sản phẩm lạc hậu, tiêu tốn năng lượng, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang mô hình phát triển bền vững.