Chủ động thích ứng khí hậu: Cần chiến lược tổng thể chống ngập cho đô thị lớn

Tại phiên thảo luận tổ sáng 21/10, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XV, vấn đề ứng phó thiên tai, ngập úng và biến đổi khí hậu tiếp tục thu hút sự quan tâm đặc biệt của các đại biểu. Nhiều ý kiến cho rằng, cần sớm thay đổi cách tiếp cận, chuyển từ tư duy “chống” sang “phòng thích ứng”, đồng thời xây dựng một Đề án tổng thể về chống ngập và thích ứng biến đổi khí hậu tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM.

Thực tế cho thấy, những thiệt hại do thiên tai gây ra trong năm 2025 là lời cảnh báo rõ ràng về tính cấp bách của vấn đề. Báo cáo của Chính phủ cho biết chỉ riêng tháng 9/2025, thiên tai đã khiến 241 người thiệt mạng, gần 400 người bị thương, gây tổn thất kinh tế lên tới 39.788 tỷ đồng. Hơn 245.000 ngôi nhà bị hư hỏng, tốc mái; gần 566.000 ha lúa và hoa màu bị ngập, trong khi 41.000 ha nuôi trồng thủy sản chịu thiệt hại nặng nề.

Tại Hà Nội, đợt mưa đặc biệt lớn cuối tháng 9 khiến nhiều tuyến đường nội đô chìm trong nước. Có nơi lượng mưa vượt ngưỡng 300mm, khiến hơn 60 điểm ngập sâu, kéo dài nhiều giờ liền, giao thông tê liệt, hàng nghìn phương tiện hư hỏng. Còn ở TP.HCM, từ giữa tháng 9 đến giữa tháng 10, mưa lớn kết hợp triều cường đã làm ngập hàng loạt khu vực trung tâm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và hoạt động kinh tế của người dân.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Tâm Hùng (Đoàn TP.HCM) nhấn mạnh, tình trạng ngập lụt không còn là vấn đề riêng của từng địa phương mà đã trở thành thách thức mang tầm quốc gia, liên quan trực tiếp đến an ninh dân sinh và phát triển đô thị bền vững. Ông cho rằng, Việt Nam cần một Đề án tổng thể về chống ngập và thích ứng biến đổi khí hậu, trong đó TP.HCM và Hà Nội là hai khu vực trọng điểm cần ưu tiên đầu tư.

Theo ông Hùng, đề án này phải mang tính dài hạn, đồng bộ và hiện đại. Cụ thể, cần kết hợp hệ thống đê bao, hồ điều tiết, trạm bơm thông minh và bản đồ ngập theo thời gian thực để quản lý hiệu quả rủi ro ngập úng. Song song, việc ứng dụng vật liệu xanh, công nghệ dự báo khí tượng tiên tiến và trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ giúp các đô thị nâng cao năng lực chống chịu trước những diễn biến thời tiết cực đoan.

Bên cạnh đó, đại biểu đề xuất huy động đa dạng nguồn lực thông qua vốn xanh, trái phiếu đô thị, vốn ODA và mô hình hợp tác công - tư (PPP) cho các dự án trọng điểm. Hệ thống hạ tầng chống ngập, theo ông, không chỉ là công trình kỹ thuật mà còn là cấu phần thiết yếu trong quy hoạch phát triển bền vững của các đô thị hiện đại.

Đồng quan điểm, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm cũng bày tỏ lo ngại khi nhiều công trình đê điều, hồ chứa nước vẫn chậm được sửa chữa, trong khi năng lực dự báo và ứng phó với thiên tai còn hạn chế. Ông cho rằng một số địa phương vẫn giữ tư duy bị động, “nặng về chống” mà chưa chuyển mạnh sang hướng “phòng thích ứng”.

Hòa thượng nhấn mạnh, đã đến lúc phải thay đổi căn bản tư duy, từ đối phó sang chủ động sống chung an toàn với thiên nhiên. Việc đặt an toàn tính mạng người dân làm trọng tâm cần đi đôi với tăng cường đầu tư công, huy động nguồn vốn xã hội hóa để phát triển hạ tầng phòng chống thiên tai. Bên cạnh đó, việc ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại, dữ liệu lớn và kinh nghiệm quốc tế sẽ giúp nâng cao khả năng cảnh báo sớm và giảm thiểu rủi ro.

Theo ông, song song với các giải pháp kỹ thuật, cần đẩy mạnh giáo dục đạo đức sinh thái, hình thành ý thức sống hài hòa với môi trường trong cộng đồng. Đây không chỉ là nhiệm vụ của Nhà nước mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội trong hành trình hướng tới phát triển bền vững và thích ứng linh hoạt với biến đổi khí hậu.