Cam giòn Thượng Lộc và câu chuyện phát triển thương hiệu

Giống cam “đặc biệt”

Xã Đồng Lộc (tỉnh Hà Tĩnh) lâu nay vốn nổi tiếng với cam chanh Thượng Lộc. Cam được trồng tại đây nổi tiếng thơm ngon được khách hàng gần xa đặt hàng. Nhưng những năm trở lại đây, nơi đây được biết đến với loại cam giòn Thượng Lộc bởi sự thơm ngon, bán với giá cao nhưng không đủ nguồn hàng để cung ứng cho khách.

Gần 40 năm gắn bó với cây cam Thượng Lộc, bà Phan Thị Hiền trú tại thôn Anh Hùng (xã Đồng Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) cho biết, vụ cam năm 2025 là vụ mùa đạt năng suất cao nhất từ trước đến nay. Với hơn 1.300 gốc cam đang cho quả, gia đình bà Hiền dự kiến thu hoạch khoảng 75 tấn, tăng khoảng 15 tấn so với năm ngoái. Hiện nay, cam Thượng Lộc được thương lái vào tận vườn thu mua với giá từ 30 - 70 ngàn đồng/kg, cao hơn đầu vụ năm trước khoảng 20%.

Những ngày cuối năm, gia đình bà Hiền cũng như các hộ trồng cam nơi đây tất bật ngày đêm để hái cam để cung ứng cho khách hàng gần xa. Tại các nhà vườn, nhiều khách hàng tranh thu ngày nghỉ để đến tham quan, trải nghiệm tại vườn cam và để mua cam.

Gia đình bà Hiền có hơn 2 ha, trồng hơn 1.300 gốc cam các loại như cam chanh truyền thống, cam Xã Đoài và cam giòn. Cây cam từ 6 - 7 năm tuổi trở lên, cây lâu năm nhất gần 20 năm tuổi.

Với gia đình bà Hiền cũng như các nhà vườn nơi đây, loại cam đặc sản, có giá trị kinh tế nhất là cam giòn Thượng Lộc. Giá bán gấp đôi các loại cam truyền thống và cam thường chín và thu hoạch vào dịp tết Nguyên đán, do đó cam thường được bán với giá cao.

Được biết, trước đây, gia đình chị Hiền cũng như các hộ dân nơi đây chủ yếu trồng các loại cây hoa màu. Sau khi tham gia Dự án 327 của Nhà nước, gia đình bắt đầu chuyển sang trồng cây ăn quả lâu năm trên đất đồi. Trong đó, cây cam chanh được đánh giá là loại cây phù hợp nhất với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và địa hình dốc của địa phương.

Về nguồn gốc của loại cam giòn Thượng Lộc, bà Hiền chia sẻ: Trước đây, tại vùng Trà Sơn này có dự án trồng rừng 327, người dân được hỗ trợ cam giống để người dân phát triển vườn đồi. Trong quá trình trồng, có một vài cây nổi trội hơn, chất lượng thơm, ngon và năng suất cao hơn. Nên nhà vườn chăm sóc và nhân giống rộng ra và đặt tên là cam giòn. Cam giòn chỉ có vùng này có, giống như một giống cam đột biến. Tên gọi là do người đân dịa phương đặt chứ trong khoa học chưa có tên gọi.

Cây cam giòn quá trình chăm sóc đòi hỏi kỹ thuật cao và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình. Toàn bộ khâu kỹ thuật từ bón phân, tỉa cành, phòng trừ sâu bệnh đều do gia đình tự thực hiện. Phân bón sử dụng chủ yếu là đạm hữu cơ, đậu nành ủ vi sinh, đạm cá và phân chuồng hoai mục. Trung bình mỗi năm, gia đình sử dụng khoảng 2,5 tấn đậu nành ủ vi sinh, giúp cải tạo đất, tăng độ mùn và nâng cao sức đề kháng cho cây.

Mang lại nguồn thu lớn

Không chỉ thích hợp với đất đồi, cam giòn còn có ưu thế lớn về thời vụ thu hoạch, bắt đầu từ tháng 10 âm lịch đến Tết Nguyên đán, đúng vào thời điểm thị trường cần lượng lớn trái cây để làm quà biếu, phục vụ mâm ngũ quả và tiêu dùng trong gia đình. Nhận thấy nhu cầu ổn định và giá trị kinh tế cao vào dịp Tết, gia đình chị Hiền cũng như nhiều nhà vườn nơi đây đã mạnh dạn nhân giống, mở rộng diện tích trồng cam giòn.

Theo người trồng cam nơi đây, cây cam giòn có khả năng chịu rét, chịu hạn tốt, chống sâu bệnh cao và đặc biệt cho quả đều và hoàn toàn không bị nứt vỏ trong mọi điều kiện thời tiết khắc nghiệt của miền Trung. Một cây cam giòn sẽ cho thu nhập gấp 2 - 3 lần so với cây cam thường.

Trong quá trình chăm sóc, người dân ưu tiên sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học, hạn chế tối đa hóa chất, đảm bảo cam khi đưa ra thị trường có độ an toàn cao, mẫu mã đẹp, màu sắc tự nhiên và hương vị đặc trưng.

Sau mỗi vụ thu hoạch, ngay từ lập xuân, người trồng cam tiến hành bón phân hữu cơ, tỉa cành, loại bỏ các cành già, cành sâu bệnh để cây phục hồi nhanh, tập trung dinh dưỡng cho giai đoạn ra hoa, đậu quả vụ sau. Nhờ chăm sóc đúng kỹ thuật, cam cho quả đồng đều, tép chắc, ít xơ, đặc điểm rất được người tiêu dùng ưa chuộng trong dịp Tết.

Với cam giòn, về mẫu mã nhỏ hơn cam chanh, màu sắc lúc cam chín cũng không vàng đẹp như cam chanh truyền thống. Múi cam có độ giòn, tép chắc, vị ngọt thanh, khác biệt so với nhiều giống cam khác trên thị trường. Đây cũng chính là lợi thế giúp cam giòn Thượng Lộc tạo được dấu ấn riêng và  được người tiêu dùng rất ưa chuộng.

Chia sẻ về quy trình sản xuất, bà Hiền cho biết: Gia đình trồng cam theo hướng hữu cơ, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Trong giai đoạn nuôi quả, cây được bón phân chuồng, đạm cá, bột đậu nành; khi có sâu bệnh thì xông khói, sử dụng các biện pháp sinh học để xua đuổi côn trùng. Nhờ vậy, cam có độ giòn, vị ngọt đậm, thơm tự nhiên và tan nhanh khi thưởng thức. Sản phẩm đã được chứng nhận đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao.

Ở vùng cam giòn Thượng Lộc, HTX Trà Sơn là đơn vị sở hữu thương hiệu cam giòn Xuân Hòa đạt chuẩn OCOP 4 sao, đang góp phần quan trọng nâng tầm giá trị cây có múi của xã Đồng Lộc.

Hiện HTX có 12 thành viên với hơn 15 ha cam được chứng nhận OCOP 4 sao. Bên cạnh đó, đơn vị còn liên kết sản xuất - tiêu thụ với 69 hộ dân ở vùng Trà Sơn, hình thành vùng nguyên liệu rộng trên 100 ha. Nhờ quy mô lớn và quy trình sản xuất nghiêm ngặt, mỗi năm HTX cung ứng ra thị trường trên 500 tấn cam giòn.

Với HTX Trà Sơn, thời điểm chính vụ, mỗi ngày HTX tiêu thụ 2 - 3 tấn cam, giá bán ổn định quanh mức 90 ngàn đồng/kg. Dự báo dịp Tết Nguyên đán có thể đạt 150 ngàn đồng/kg, phản ánh nhu cầu lớn và sức hút của sản phẩm.

Với năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế của cam giòn, những năm gần đây, diện tích trồng cây cam giòn tại xã Đồng Lộc không ngừng được tăng lên.

Theo đánh giá của UBND xã Đồng Lộc, thành công của cây cam giòn Thượng Lộc đã tạo bước chuyển lớn trong cơ cấu cây trồng của xã Đồng Lộc. Những diện tích đồi trước đây chỉ phù hợp trồng keo hoặc để hoang hóa nay được phủ kín cam, mang lại nguồn thu ổn định. Cây cam không chỉ giúp nâng cao thu nhập mà còn tạo việc làm cho hàng trăm lao động thời vụ trong mùa chăm sóc và thu hái. Nhiều hộ tận dụng mô hình vườn - đồi để kết hợp chăn nuôi gà đồi, nuôi ong, trồng hoa màu xen canh, tăng hiệu quả kinh tế tổng hợp.

Với chất lượng ổn định, hiệu quả kinh tế cao và tiềm năng thị trường lớn, cam giòn Thượng Lộc xứng đáng là sản phẩm chủ lực đang góp phần thay đổi diện mạo nông nghiệp Hà Tĩnh theo hướng bền vững, hiện đại.