Nở hoa trên vùng đất cằn
Con đường dẫn lên khu Cao Sơn quanh co, dốc đứng, hai bên là những sườn núi phủ mờ sương. Trước đây, nơi này từng được nhắc đến như một vùng “khó chồng khó”, khi điều kiện tự nhiên khắc nghiệt khiến sản xuất nông nghiệp gặp muôn vàn trở ngại. Đất dốc, bạc màu, thiếu nước tưới, người dân chủ yếu trồng ngô để duy trì cuộc sống qua ngày. Thế nhưng, trong những năm gần đây, Cao Sơn đang chứng kiến một sự chuyển mình rõ nét – sự đổi thay bắt đầu từ những vườn cam xanh mướt trên triền núi.
Khu Cao Sơn gồm ba bản Son, Bá và Mười, nằm ở độ cao lớn so với trung tâm xã Cổ Lũng. Suốt một thời gian dài, cây ngô là loại cây trồng chủ lực gần như duy nhất. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế từ cây ngô không cao, năng suất bấp bênh, thu nhập của người dân nhiều năm liền chỉ ở mức đủ ăn. Với địa hình dốc và điều kiện thổ nhưỡng hạn chế, việc canh tác ngô không thể tạo ra bước đột phá về kinh tế.
Khoảng 10 năm trước, toàn bộ diện tích đất sản xuất tại Cao Sơn gần như chỉ trồng ngô. Mỗi năm, sau khi trừ chi phí, nhiều hộ dân chỉ thu về vài chục triệu đồng. Cuộc sống vì thế luôn trong tình trạng thiếu trước hụt sau, việc đầu tư tái sản xuất hay cải thiện sinh kế gặp nhiều khó khăn.
Trước thực tế đó, xã Cổ Lũng đã từng bước triển khai chủ trương chuyển đổi cơ cấu cây trồng, hướng người dân tiếp cận những loại cây có giá trị kinh tế cao hơn. Trên cơ sở đánh giá điều kiện khí hậu mát mẻ, thổ nhưỡng phù hợp và nhu cầu thị trường, cây cam được lựa chọn để đưa vào trồng thử nghiệm. Các giống cam Canh và cam Cao Phong cho thấy khả năng thích nghi tốt với điều kiện tự nhiên ở Cao Sơn.
Một trong những hộ tiên phong là gia đình chị Bùi Thị Duy, bản Son. Năm 2020, chị mạnh dạn chuyển đổi toàn bộ diện tích trồng ngô của gia đình sang trồng cam với quy mô 700 gốc. Quá trình chăm sóc chủ yếu tận dụng nguồn phân chuồng sẵn có, kết hợp làm cỏ, xới gốc định kỳ. Nhờ phù hợp thổ nhưỡng và khí hậu, vườn cam sinh trưởng tốt, ít sâu bệnh.
Sau 5 năm chăm sóc, vườn cam của gia đình chị Duy bắt đầu cho thu hoạch ổn định. Nếu như trước đây, trồng ngô mỗi năm chỉ mang lại khoảng 15 triệu đồng thì nay, với giá bán cam tại vườn khoảng 20.000 đồng/kg, tổng thu nhập của gia đình đạt khoảng 100 triệu đồng mỗi năm. Không chỉ cải thiện kinh tế, cây cam còn giúp giảm đáng kể công lao động, tạo điều kiện để gia đình chị phát triển thêm các hoạt động sản xuất khác.
Câu chuyện của chị Duy không phải là cá biệt. Tại bản Bá, bà Hà Thị Nơi là một trong những người đầu tiên đưa cây cam về trồng từ năm 2016. Thời điểm đó, giao thông đi lại còn vô cùng khó khăn, đường bê tông chưa được đầu tư, vợ chồng bà phải gùi từng cây giống, bao phân qua quãng đường đồi dốc dài hơn 1km. Dù vất vả, nhưng với sự kiên trì và chăm sóc cẩn thận, vườn cam của gia đình bà dần phát triển ổn định.
Từ 100 gốc cam ban đầu, đến nay gia đình bà Nơi đã mở rộng lên 300 gốc. Mỗi năm, vườn cam mang lại thu nhập trên 60 triệu đồng, giúp gia đình có nguồn thu ổn định hơn, không còn phụ thuộc vào cây ngô như trước.
Hình thành vùng cam hàng hóa
Không chỉ các hộ trung niên, lớp trẻ ở Cao Sơn cũng mạnh dạn đầu tư phát triển cây cam. Tiêu biểu là chị Ngân Thị Luật, bản Son, hiện đang trồng khoảng 1.000 gốc cam. Với sản lượng hằng năm trên 15 tấn, vườn cam của gia đình chị mang lại thu nhập trên 300 triệu đồng – con số mà trước đây, với cây ngô, người dân Cao Sơn chưa từng nghĩ tới.
Theo chị Luật, vào mùa cam chín, nhiều người từ các địa phương lân cận tìm đến tận vườn để tham quan và mua cam. Nhận thấy tiềm năng phát triển lâu dài, gia đình chị đang định hướng mở rộng diện tích trồng cam, đồng thời kết hợp phát triển dịch vụ tham quan, trải nghiệm vườn cam nhằm gia tăng giá trị sản phẩm.
Sự tham gia tích cực của người dân đã góp phần hình thành vùng cam tập trung tại khu Cao Sơn. Hiện nay, diện tích trồng cam của toàn khu khoảng 30ha, các vườn cam liền vùng, liền thửa, thuận lợi cho việc chăm sóc, thu hoạch và tiêu thụ. Cam chính vụ chủ yếu được bán cho thương lái, bên cạnh đó, hình thức bán trực tiếp cho khách tham quan cũng đang mang lại nguồn thu đáng kể.
Theo lãnh đạo UBND xã Cổ Lũng, việc chuyển đổi từ cây ngô sang cây cam là hướng đi phù hợp với điều kiện tự nhiên, đồng thời đáp ứng yêu cầu tái cơ cấu ngành nông nghiệp của địa phương. Thực tế cho thấy, mô hình trồng cam đã và đang giúp nhiều hộ dân nâng cao thu nhập, từng bước giảm nghèo bền vững, góp phần thúc đẩy quá trình xây dựng nông thôn mới ở vùng cao.
Hiện nay, xã Cổ Lũng tiếp tục khuyến khích người dân mở rộng diện tích trồng cam theo hướng tập trung, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm; đồng thời chú trọng đầu tư hạ tầng giao thông, tạo điều kiện thuận lợi cho việc chăm sóc, thu hoạch và tiêu thụ cam. Về lâu dài, địa phương hướng tới xây dựng thương hiệu cam gắn với phát triển du lịch trải nghiệm nông nghiệp, qua đó nâng cao giá trị sản phẩm và tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân vùng cao.
Từ những nương ngô kém hiệu quả, Cao Sơn hôm nay đã khoác lên mình diện mạo mới với những vườn cam xanh tốt, trĩu quả. Kết quả bước đầu của mô hình trồng cam không chỉ khẳng định hiệu quả của việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mà còn mở ra triển vọng phát triển nông nghiệp hàng hóa, góp phần nâng cao đời sống cho người dân vùng cao xã Cổ Lũng.
