[eMagazine] Vượt sóng chính sách, thủy sản Việt Nam chạm mốc hơn 11,3 tỷ USD

Bước qua một năm đầy biến động của thương mại toàn cầu, ngành thủy sản Việt Nam đã khép lại 2025 với kết quả vượt kỳ vọng. Trong bối cảnh chính sách thuế quan thay đổi khó lường, rào cản kỹ thuật ngày càng siết chặt và nhu cầu tiêu dùng thế giới biến động mạnh, kim ngạch xuất khẩu thủy sản vẫn đạt trên 11,34 tỷ USD, tăng 13% so với năm 2024. Con số này không chỉ phản ánh sức bật của toàn ngành, mà còn cho thấy khả năng thích ứng nhanh và chiến lược “xoay trục” thị trường ngày càng rõ nét của doanh nghiệp Việt.

Tuy nhiên, bức tranh cả năm lại mang gam màu tích cực hơn hẳn. Tính chung năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản vượt mốc 11,34 tỷ USD, ghi nhận mức tăng trưởng hai chữ số giữa lúc nhiều ngành hàng khác chật vật duy trì đà phục hồi.

VASEP đánh giá 2025 là một trong những năm thử thách nhất của ngành thủy sản Việt Nam. Áp lực từ nguy cơ thuế đối ứng, thuế chống bán phá giá, chi phí sản xuất leo thang và các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe đã đặt doanh nghiệp trước nhiều bài toán khó. Thế nhưng, chính trong bối cảnh đó, xuất khẩu thủy sản lại tạo được cú bật đáng chú ý nhờ ba động lực then chốt.

Trước hết, những bất ổn địa chính trị và kinh tế toàn cầu đã làm gia tăng xu hướng tích trữ lương thực - thực phẩm tại nhiều quốc gia. Thủy sản, với vai trò là nguồn đạm quan trọng, được nhiều thị trường đẩy mạnh nhập khẩu để bảo đảm an ninh thực phẩm, qua đó tạo thêm dư địa cho hàng Việt.

Bên cạnh đó, sự chủ động của cộng đồng doanh nghiệp trong nước được xem là yếu tố mang tính quyết định. Doanh nghiệp thủy sản đã sớm nhận diện các mốc rủi ro liên quan đến thuế và rào cản kỹ thuật, từ đó linh hoạt điều chỉnh kế hoạch sản xuất, tiến độ giao hàng và đặc biệt là cơ cấu thị trường. Thay vì phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, doanh nghiệp chủ động mở rộng sang các khu vực tiềm năng hơn để phân tán rủi ro.

Yếu tố thứ ba đến từ việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do. Những ưu đãi thuế quan từ CPTPP, EVFTA và RCEP tiếp tục phát huy tác dụng, giúp thủy sản Việt Nam tăng tốc tại nhiều thị trường trong khối, phần nào bù đắp cho sự chững lại hoặc tăng trưởng chậm ở một số thị trường lớn.

Theo bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký VASEP, điểm nhấn nổi bật của năm 2025 là sự điều chỉnh rõ rệt trong cơ cấu thị trường xuất khẩu. Khi Hoa Kỳ phát sinh nhiều bất ổn về chính sách, doanh nghiệp Việt Nam đã nhanh chóng “xoay trục” sang các thị trường khác để giữ nhịp tăng trưởng.

Trung Quốc và Hồng Kông nổi lên là khu vực tăng trưởng mạnh nhất trong nhóm thị trường chủ lực, với kim ngạch đạt 2,45 tỷ USD, tăng tới 29%. Đáng chú ý, nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm tươi sống như tôm hùm, cua, sò, nghêu tăng nhanh, cho thấy vai trò ngày càng lớn của thị trường này trong chiến lược xuất khẩu thủy sản Việt Nam.

Thị trường Liên minh châu Âu đạt gần 1,2 tỷ USD, tăng 12,5% so với năm trước. Nhu cầu tại EU đang dần cải thiện, đặc biệt đối với các sản phẩm thủy sản nuôi trồng. Tuy vậy, nhóm hải sản khai thác vẫn chịu tác động đáng kể từ thẻ vàng IUU, khiến dư địa tăng trưởng chưa được khai thác hết.

Ở chiều ngược lại, xuất khẩu sang Hoa Kỳ trong tháng 12/2025 giảm mạnh tới 45%. Dù vậy, tính chung cả năm, kim ngạch sang thị trường này vẫn đạt gần 1,9 tỷ USD, tăng nhẹ 3% so với năm 2024, cho thấy Mỹ vẫn là đối tác quan trọng dù tiềm ẩn nhiều rủi ro chính sách.

Không chỉ thị trường, cơ cấu sản phẩm xuất khẩu năm 2025 cũng ghi nhận những chuyển biến tích cực. Các nhóm hàng chủ lực tăng trưởng tương đối đồng đều, trong đó thủy sản nuôi trồng tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt.

Xuất khẩu tôm đạt 4,65 tỷ USD, tăng 20% so với năm trước và chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng kim ngạch. Đáng chú ý, tôm hùm mang về 817 triệu USD, tăng hơn gấp đôi so với năm 2024, phản ánh sự mở rộng mạnh mẽ của phân khúc sản phẩm giá trị cao.

Cá tra đạt 2,19 tỷ USD, tăng 8%, nhờ điều kiện thị trường thuận lợi hơn, đặc biệt là những tín hiệu tích cực liên quan đến thuế chống bán phá giá tại Hoa Kỳ. Nhóm cá biển khác đạt 2,16 tỷ USD, tăng 12,2%, tiếp tục đóng góp quan trọng nhờ quy mô sản xuất lớn và thị trường tiêu thụ đa dạng.

Ở chiều còn lại, mực và bạch tuộc đạt 764,4 triệu USD, tăng 16,3%, trong khi cá ngừ giảm 7,6%, chỉ đạt 913 triệu USD do thiếu hụt nguyên liệu và tác động kéo dài của các quy định IUU.

VASEP nhấn mạnh, việc vượt mốc 11 tỷ USD trong năm 2025 là kết quả của những quyết sách linh hoạt và khả năng nắm bắt cơ hội thị trường trong bối cảnh đầy biến động. Tuy nhiên, sự chuyển dịch về thị trường và sản phẩm mới chỉ là bước khởi đầu của một chiến lược dài hạn, đòi hỏi thêm thời gian để tạo nền tảng tăng trưởng bền vững.

Bước sang năm 2026, theo bà Lê Hằng, các chính sách thuế quan và rào cản kỹ thuật, đặc biệt từ Hoa Kỳ, nhiều khả năng vẫn tiếp tục tạo ra những biến động khó lường. Điều này sẽ khiến cạnh tranh tại các thị trường như EU, Trung Quốc, ASEAN và Trung Đông ngày càng gay gắt. Trong bối cảnh đó, việc tháo gỡ thẻ vàng IUU không chỉ là yêu cầu cấp thiết để mở rộng cánh cửa vào EU, mà còn là yếu tố then chốt nhằm nâng cao uy tín và vị thế của hải sản Việt Nam trên thị trường toàn cầu.

Trần Huyền